TLTRKTYEElğÖNÖjV3üK COGRAFYA5ü (MADENCİLİK-SANAYİ-ULAŞiM-îİCARET-7URİÜ,4)
TÜRKİYE EKONOMİK COĞRAFYA5Y (MADENCİLİK-SANAYİ-ULAŞIM-TİCARET-TURİZM)
ULAŞIM
İnsanların, çeşitli mal veya hizmetler İle haberlerin taşınmasına ulaşım
denir.
Ulaşım bir ülkenin gelişmişliğini doğrudan etkiler. Ulaşım yollarının şıklığı,
uzunluğu, niteliği ve taşıtların çokluğu bir ülkenin ekonomik gelişmişlğinjn
ölçütlerinden biridir.
Yollar bir ülkenin can damarları gibidir. Gelişmiş yol ağı ve hızlı ulaşım
araçlarının kullanılması sanayi, ticaret ve turizm ile tarımsal üretimin ge-
üşmesini sağlar.
Bir ülkenin ekonomik, sosyal ve kültürel yaşamı üzerinde ulaşımm çok
Önemli etkileri bulunmaktadır.
Özellikle 1950'den sonra Türkiye'de ulaşım yollarının gelişmesi ve ulaşm
araçlarının yaygınlaşmasıyla ekonomik ve sosyal alanda büyük gelişmeler
yaşanmıştır.
Sanayi ve ticarette hızlı gelişmeler meydana gelmiştir. Bununla birlikte
ulaşım olanaklarıyla birlikte iletişimin de gelişmesiyle kırsal kesimden
kentlere yapılan göçler daha büyük bir İvme kazanmıştır.
Türkiye'de Ulaşımı Etkileyen Faktörler
1. Yerşekillerl
Yerşekilleri, ulaşımı etkileyen en Önemli doğal faktördür. Türkiye'de
yerşekillerinin engebeli ve ortalama yükseltisinin fazla olması, ulaşım
Olanaklarını güçleştirmiştir.
Kuzey ve güneyinde doğu-batı doğrultusunda uzanan sıradağların
kıyıya paralel uzanması, kıyı ila içe kesimler arasındaki ulaşımı zorlaştır-
mıştır.
— Bu nedenle Akdeniz ve Karadeniz bölgelerinin iç kesimlerle ba*ntısı
ancak bazı geçitlerden sağlanmaktadır.
— Türkiye'de birim mesafedeki yol yapım maliyeti yüksektir. YerşekiIIerİnİn
engebeli olması ulaşırn yollarında köprü ve tünel yapımmı zorunlu
kılmıştır. Bu durum ulaşımda maliyeti artırmaktadır.
Doğu Anadolu Bölgesi'nde yerşekillerinin engebeli ve yükseltinin fazla
olması, ulaşımın daha az gelişmesine neden olmuştur.
Marmara, Ege, İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde yer-
şekillerinin elverişli olması nedeniyle bölge İçinde ulaşım kolaylıkla ya-
pılrnaktadır.
2. iklim
— Ulaşımı zorlaştıran çığ ve heyelan olayları iklimin etkisine bağlıdır.
— Türkiye'nin Özellikle doğu kesiminde kar yağışl ve tipi nedeniyle ulaşım
sık sık aksar.
— İlkbahar ve sonbaharda zaman zaman görülen sağanak yağışlar da
karayolu ulaşımını aksatmakta ve yol güvenliğini tehükeye sokmthadır.
Don olayı, kar, şiş ve ulaşımı olumsuz etkiler.
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımh I Soru Bankası
ÖRNEK SORU:
Ekonominin can daman olarak kabul
edilen ulaşımın, aşağıdakilerden hangi-
si üzerinde etkisi yoktur?
A) Turtm etMnlİMerİnİ
B) Sanayinin dağılışm
C) Limanknn İşlekliğini
D) Kentlerin gelişmesini
E) Tamm ç*nİ
ÇÖZÜM:
Bir bölgede tanm yapılan ürün çeşidini
daha çok İklim koşulhn suhma
nakün Ulaşım yolknnm tanm ürün-
çeşitliliği üzerinde etkisi yoktur.
YANIT: E
ÖRNEK SORU:
YerşekilWinin thğhk ve engebenin
Olduğu yerlerde yol yapım maliyeti artar.
Buna göre, aşağıdaki yerleşim merkez•
'erinden hangileri arasında yapılan am
standarttaki yolların yapım maliyeti
daha yüksektir?
A) İzmir - Aydın
B) Ankara - Konya
C) Ispana - Antalya
D) Diyarbakır - Mardin
E) İstanbul • Adapazan
ÇÖZÜM:
Akdeniz Mlgeşi'nde dağlar kıyıp paralel
uzanır ve yerşekİMerİ oldukça engebelidir.
Bu durum kıyı İle İç arasın" yol
yapım maliyetinin daha yüksek olmaym
sağlar. Göller Yöresi'nde yer alan Isparta
İle kW1 yer alan Mtalya arasında
Bat Toroslarm var olması, yol yapım
maliyetini artırmıştır.
YANIT: C
3. Beşeri ve Ekonomik Faktörler
Ulaşırm etkileyen başlıca beşeri ve ekonomik faktörler nüfusun yoğunluğu
ve nit* İle sanayi, ticaret, turizm, tanm ve yeralü zenginlikleridir.
Müs yoğurduğunun fazla Olduğu kesimler genel olarak sanayi ve
ücareth gdişüği Merdi'. Bu kesimlerde ulaşım Olanaklarının *meşi
durumun oluşmE1nda etididir.
— Turlun potansiyelinin fazla olduğu kesimlerde zamanla ulaşım yollarının
gelişmesiyle nüfus yoğunluğu artar. Turizrn etkinliklerinin yoğun Olduğu
kesimlerde ulaşım gelişir.
— Ulaşım İçin gerek" maü kaynaklarm sağlanması, yatırım ve çalışmaların
planlanması, çalışmaları gerçekleştirecek kalifiye elernanlann varlığı
ulaşımın gdişrnesi önem taşır.
— Yol, köprü, tünel, liman ve havaalanı gibi tesislerin yapımı ve bakımı
büyük Hrnaye nitelikli elemanlar gerektirir.
4. Coğrafi Konum
Türkiye Asya. Avrupa ve Afrika'nın birbirine en çok yaklaştığı konumda yer
Avrupa İle Ortadoğu ülkeleri arasındaki en kışa yollar Anadolu'dan
geçmektedir. Bu nedenle Anadolu, tarih boyunca birçok ticaret yolunun
güzergâhı üzerinde yer almıştır.
Bunların en önemlileri, İzmir'de Efes'ten başlayıp. Afyon, Ankara, Sivas,
Malatya üzerinde İran'a uzanan Kral Yolu ile Çin'den başlayıp. İran
üzerinden geçip Trabzon'da son bulan İpek Yolu'dur.
Türkiye deniz ulaşımı bakımından da çok elverişli bir konumdadır. Atlas
Okyanusu'nun kollan olan Akdeniz, Ege, Marmara ve Karadeniz
Türkiye'nin çevresinde yer almaktadır.
Bu nedenle gerek Atlantik gerekse Kızıldeniz'den Hint Okyanusu'na ulaşım
kolaylıkla yapılabilmekteth.
A Karayolları
Gülünüzde Türkiye'deki en yaygın ulaşım türü karayollarıdır. Yük taşl-
maclhğımn % 70'i, yolcu taşımacılığının % 957 karayolu ne yapılmaktadır.
Türkiye'de 1950'den sonra karayolu yapım artmış, ulaşım araçları
çoğalmıştır. Günümüzde karaman, TürkiNnİn hemen her yerine ulaşa-
Devlet yolu
yolu
Köy yolu
TOPLAM
1998
1,749
31,388
29535
2000
1.773
31397
29.693
2001
1.851
31376
29929
333248
2002
1.351
31.319
30.050
2003
1.881
3135E
30.133
321,820 354.642
384.492 417.505- 42a404
364.329 365.171
427.549 428.543
Tablo-4.• Türkiye'de niteliklerine göre karayollarının uzunluğu, DİE
Tûrkiy"e karayolları ana hatları ile yerşekNIerİnİ takip etmektedir.
Türkiye'de bütün il, ilçe ve köylerin birbiri İle karayolu bağlantısı bulunmak-
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki haritada bir bölgedeki başlıca
yerleşim merkezleri ve aralarındaki kara-
yollan gösterilmiştir.
@ 100 binden fazla
o lobin- 100 binarası
0 10 binden az
Haritadan yararlanarak, bölgeyle İlgili
aşağıdaki yargılardan hangisine varıla.
maz?
A) Yerşekilleri sade, engebe azdır.
B) Bölge ekonomisi sanayi ağırlıklıdır.
C) Bölgede en İşlek yol K-M•N arasındadır.
D) Beş merkedn nüfusu 10 binden fazladır.
E) Her yerleşim merkezi İle M merkezi
arasında karayolu bağlantısı vardır.
ÇÖZÜM:
Bir bölgedeki ekonomik etkinliklerde ağır-
Olan Sektör İle ilgili bir yargıya karayolu
ve yerleşim merkezlerini gösteren bir hari-
tadan yararlanılarak varılamaz.
YANIT: B
Coğrafya 7-2 Konu Anlatım/' I Soru Bankası
