"LPHş
Türkiyeee az da olsa yar göçmeleri de görülür. Bunlar eriyebilen kayaçların
yaygın Olduğu Akdeniz Bölgesi İç Anadolu Bölgesrnin güney keşim-
terinde görülür. Bununla birlikte maden ocaklarının bulunduğu yerlerde,
yer altındaki boşlukların tavanlarının çökmesiyle oluşan göçmelerde zaman
zaman önemli hasarlara neden Olabilmektedir.
Heyelandan Korunma Yolları
— Yamaçlarda suyun kolayca akmasını sağlayan kanalların açılması
Yamaçların teraslandınlarak ağaçlandırılması
- Yol yapılan yamaçlarda istinat duvarlarının yapılması
— Doğal bitki Örtüşünün korunması
— Eğimli yamaçlara yerleşim blrirnlerinin kurulmaması
TOPRAK EROZYONU
Toprak, doğal dengenin bozulmadığı alanlarda, dış etkenlerle doğal olarak
aşınmaya uğrar. Aşman topraklar, kayaların çözülmesiyle dengelenir.
Buna jeolojik (doğal) erozyon denm
Doğal dengenin bozulduğu alanlarda, akarsular ve rüzgarlar gibi dış
kuvvetlerin etkisiyle aşındırılan toprak, çözülmeyle Oluşan topraklardan
fazladır. Böylece devamlı toprak kaybı gerçekleşir. Buna toprak erozyonu
denir,
Toprak erozyonu; akarsu erozyonu ve rüzgar erozyonu olmak üzere ikl
şekilde gerçekleşir.
. AI;arsu erozyonu, yağışlarla düşen su damlalarının toprağı gevşetmesi ve
yüzeysel akışa geçen suların gevşek toprağı aşındırmasıyla gerçekleşir.
Rüzgar erozyonu, kurak ve yan kurak iklim bölgelerinde, bitki örtüsünden
yoksun alanlarda oluşur. Rüzgar, topraktaki İnce unsurlu malzemeleri
havalandırarak gücünün azaldığı yerlerde biriktirir.
Toprak Erozyonunu Oluşturan Etkenler
Eğim: Eğimli yamaçlarda özellikle akarsu erozyonu Çök etkilidir. Eğimin az
olduğu sahalarda akarsu erozyonu yok denecek kadar azdır.
Doğal bitki Örtüşünün tahrip edilmesi: Bitkiler, toprak üzerinde adeta
koruyucu bir Örtü gibidir. Bitkiler kök ve gövdeleriyle toprağı bir arada
tutarak, akarsu ve rüzgarın hızını keserek erozyonu engeller.
Doğal bitki Örtüsü;
Çeşitli nedenlere bağlı Olarak ağaçların kesilmesi,
- Orman yangınları,
— Ormanlarda tarla, bağ ve bahçe açma,
— Mera ve Otlakların erken ve aşın otlatılmasıyla tahrip edilir.
Ccğra6'3 7-2 Konu Anlatımlı / Soru Bankası
Erozyonun en önemü nedeni, doğal bük/
Örüsünün tahrip edilmesiyle doğal den-
genin bozulmasıdır.
ÖRNEK SORU:
Türkiye'de erozyonun etkili
L bükİ Örüşünden yoksunluk,
II. eğimin fazkhğl,
III. toprağın geçirimliliği,
M nöbetleşe ekimin yaygmhğl
olduğu
74.
özelliklerinden hangilerine sahip Oldu-
ğu söylenebilir?
A)lvell
E)1MveM
ÇÖZÜM:
Bitki örtüşünden yoksun engebeli yöreler-
de eroqonun şiddeti fazladır.
YANIT: A
ÖRNEK SORU:
K yöresinde akarsu, L yöresinde İse rüz*
erozyonu etkilidir.
Buna göre, K L yörelerinin ortak Özel-
'İği aşağıdakilerden hangisidir?
A) Suyu seviyesinin yüksek olması
B) Toprak önüsünün kahn ofrnaşl
C) BRkİ Örtüşünün cılız olması
D) Yer şekillerinin sade olrnaşl
E) Yağışların yağmur olarak düşmesi
Erozyonun etkili olduğu yörelerin ortak
Özelliği bitki örtüsünün Clhz Olrnaydır.
YANIT: C
İklim: Düzensiz yağış rejimine sahip sahalarda oluşan ani sağanak yağışlar
ve buru bağlı yüzeysa akışa geçen sular, ÖzelMe bitki örtüsünden yoksun
sahalarda erozyona neden Olur.
Bununla birlikte yağışların az olduğu kurak ve yan kurak iklim bölgelerinde
bitki Örtüsünden yoksun alanlarda, daha çok rüzgarlar toprağın aşınması-
na neden ohr.
Arazinin yanlış kullanılması: Araziler, eğim, İklim ve toprak özelliklerine
göre sınıflandırılarak amaçlarına uygun olarak kullanılmalıdır. Örneğin;
— Yağışın yeterli Olduğu eğimli ve engebeli alanlar ormanların yetişmesi
İçin uygı.mdur.
— Ormanlarm yeüşmedİğİ yüksek şahalar çayır ve Otlak alanları olarak kul-
— İklim koşullarmm uygun, toprağın kalın Olduğu şahalar tanm alanı olarak
Arazinin yapışma uygtm olarak kullanılmadığı sahalarda erozyon artar,
Örneğn eğhnIİ yarnaçlarda açılan tarlalarda toprağın kalın olmaması
nedeniyle hem yeteri kadar verim alınamaz, hem de toprak erozyonu anar.
Özellikle toprakta eğime paralel olarak açılan kanallarda suyun hareketi
daha hızlı olduğu erozyon hızlanır.
Erozyonun Sonuçlan
— Toprak Örtüşü hcelir ve zamanla ortadan kalkarak, anakaya Ortaya
doğal dengesi bozulan sahalarda baz bitki ve hayvan türleri yok olur,
— tanm taşkınlar sonucunda *lafla kaplanır. Tanm alanları azalır,
— taun alanlarmda tarımsal verim ve tarımsal üretim azalır,
— çayır ve meraların alanları dMahr, verimi azalır. Hayvancılık faaliyetleri
— kırsal kesimden kentlere göç başlar,
— felakeÜerİ meydana gelerek can ve mal kaybına neden olur,
akarsularda taşman malzemenm artmasıyla barağar alüvyonlarla erken
dolar. Böylece baranann şu tutma kapasiteleri azalır ve Ömrü kısalır,
— bitki yoksun, çorak arazüer oluşur,
dağhk sahaWda çığ ve kaya düşmesi artar.
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki tabloda, beş bölgenin ocak ve
temmuz ayı sıcaklık ortalaması, yıllık yağış
miktarı ve doğal bitki Örtüsü verilmiştir.
Ocak Yillikfiğl*
-23 14
Bozkır
Toprak erozyonunun şiddeti, arazi eğimine
ve bitki Örtüşünün Özelliğine göre değişir.
Buna göre, yukarıdaki bölgelerin eğim
koşullan birbirine benzer olduğu düşü.
nüldüğünde hangisinde toprak eroz-
yonun daha şiddetli olması beklenir?
ÇÖZÜM:
Doğal bitki örtüsünden yoksun veya doğa'
bitki örtüsünün cılız olduğu yerlerde, top.
rak erozyonunun şiddeti fazla olur. Doğa'
bitki Örtüşü en cılız Olan bölge III. bölgedir.
YANIT: C
ÖRNEK SORU:
l. Baraj çevrelerinin ağaçlandırılması
II. Nöbetleşe ekimin yaygınlaştırılması
III. Yamaçların eğime paralel sürülmesi
IV. Mera alanlarının tanm alanlarına dahil
Yukarıdakilerden hangilerinin erozyonu
Önlemede etkili Olduğu söylenemez?
C) ıvew
D)llvelll
E)lllvew
ÇÖZÜM:
III. ve W. durumlar arazinin yanlış kullanıl-
dlğım gösterir. Bu durumlar erozyonun
şiddetini arttırır.
YANIT: E
Coğrafya 1-2 Konu Anlatım" i Soru Bankası
