Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923)
Mudanya Ateşkes Antlaşması'ndan sonra İtilaf Devletleri ile İsviçre'nin Lozan
kentinde görüşmeler yapılmıştır. Mustafa Kemal Paşa görüşmelerin İzmir'de
yapılmasını önerse de bu teklif kabul edilmemiştir.
Görüşmelerde Türkiye'yi Dışişleri Bakanı İsmet Paşa başkanlığındaki 21 kişilik
Türk heyeti temsil etmiştir. Yusuf Kemal Tengirşenk Lozan'da Türkiye'yi temsil
edecek heyetin başına İsmet Paşa'nın geçmesi için Dışişleri Bakanlığı görevinden
istifa etmiştir. İsmet İnönü'nün yanında heyette yer alan bazı isimler şöyledir:
Dr. Rıza Nur
Celal (Bayar) Bey
Şükrü (Kaya) Bey
- Yahya Kemal (Beyatlı) Bey
Hasan (Saka) Bey
Tevfik (Bıyıklıoğlu) Bey
Lozan'a gidecek delegelerin belirlenmesi sırasında Bakanlar Kurulu Başkanı Rauf (Orbay)
Bey, Lozan'a kendisinin başkanlığında bir heyetin gönderilmesini istemiş ancak bu İstek
daha deneyimli birisinin Türkiye'yi temsil etmesi görüşü dolayısıyla kabul görmemiştir.
Konferansa Katılan Devletler
Türkiye— İngiltere
i)
Yugoslavya
Belçika
Portekiz
I Japm•ıya
Boğazlar Meselesi Görüşülürken Katılan Devletler
Sovyet Rusya
Gözlemci Devlet Sıfatıyla Katılan
Bulgaristan
ABD
Lozan Görüşmelerinde Türkiye'nin Kesinlikle Taviz Vermediği Konular
Kapitülasyonlar
Ermeni / Azınlık meselesi
Türk ordusunun sınırlandırılamayacağı
Lozan Konferansı'nın ilk dönem görüşmeleri 20 Kasım 1922'de başlamış, Türkiye'nin kapitülasyon-
lar gibi bazı konularda taviz vermemesi, Osmanlı Borçlan, Musul-Kerkük ve Boğazlar Sorunu gibi
meseleler yüzünden 4 Şubat 1923'te konferans dağılmıştır. Görüşmeler 23 Nisan 1923'te yeni-
den başlayabilmiş, nitekim 24 Temmuz 1923'te antlaşma imzalanabilmiştir. Antlaşma 23 Ağustos
1923'te II.TBMM tarafından onaylanmıştır.
Lozan Konferansı'nda görüşmelere ara verildiğinde yaşanan Önemli gelişmeler
İzmir İktisat Kongresi toplanarak (17 Şubat 1923) kapitülasyonların kabul edilemeyeceği me-
sajı bir kez daha verilmiştir.
Meclis seçimleri yenilenmiş ve II. TBMM göreve başlamıştır. (11 Ağustos 1923)
ABD'nin desteğini almak için demir yolu yapımının ABD'ye verilmesi ile ilgili Chester Planı'm
görüşülmüştür.
Lozan Görüşmeleri 23 Nisan'da yeniden başlatıldığında görüşülen konular iki ana başlıkta toplanmıştır
Türkiye ile Yunanistan arasında yaşanan sorunlar
İngiltere, Fransa ve İtalya ile Osmanlı Devleti arasında yüzyıllardan beri birikmiş olan ve çözü
bekleyen sorunlar
İsmet İnönü konferansta söz alarak Türkiye'nin yıllar boyu çektiği sıkıntıları şu sözlerle
anlatmıştır:
"Bu dakikada bile hâlâ bir milyondan fazla masum Türk, Küçük Asya ovalarmda ve
yaylalarında evsiz, ekmeksiz dolaşıyor. Efendiler, çok ızdırap çektik, çok kan akıt-
Bütün uygar uluslar gibi özgürlük ve bağımsızlık istiyoruz."
İsmet Paşa'nın konferansta sürekli "Ben buraya Mondros'tan değil, Mudanya'dan geldim." demesi
İngiliz temsilcisi Lord Curzon'u öfkelendirmiştir. Hemen her konuda İsmet Paşa'nın yoğun itirazı kar-
şısında Lord Curzon Şu sözleriyle Türk heyetini tehdit etmiştir.
"Hiçbir dediğimizi makul olduğuna, haklı olduğuna bakmaksızın kabul etmiyorsunuz. Hepsini red-
dediyorsunuz. Her reddettiğinizi cebimize atıyoruz. Memleketiniz haraptır. İmar etmeyecek misi-
nü? Bunun İçin paraya İhtiyacınız olacaktır. Parayı nereden bulacaksınız? Para bugün dünyada bir
bende var, bir de yanımdakilerde. Unutmayın ne reddederseniz hepsi cebimdedir."
Mustafa Kemal Lozan Barış Antlaşması'nın imzalanmasını şu sözleriyle yorumlamıştır:
"Bu antlaşma, Türk Milletine karşı yüzyıllardan beri hazırlanmış ve Sevr Antlaşması
ile tamamlandığı sanılmış büyük bir suikastm sonuçsuz kaldığım bildirir bir belgedir.
Osmanlı tarihinde benzeri görülmemiş bir siyasi zaferin eseridir! Lozan Konferansı düne
bugüne ait, üç beş yıla ait hesapların sonuca bağlanmasıyla uğraşmakta değildir. Belki,
üç, dört yüzyıllık birikmiş ve yoğunlaşmış hesapların görülmesiyle uğraşmaktadır."
24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Barış Antlaşması Türk tarihinde yeni bir dönem başlatmış-
tır. Lozan Barışı; Kurtuluş Savaşı'na son veren, milletlerarası ilişkilerde Türk Devleti'nin eşit ve
onurlu bir devlet olduğunu belgeleyen bir antlaşma olmuştur.
"Hemen hemen her konudaki Türk ulusal istekleri, Lozan'da müttefikler tarafindan kabul
edilmiştir. Ve dünya, tarihinde eşi olmayan bir olayla karşılaşmıştır: Yenilmiş, parçalanmış,
bir ulusun, bu harabe İçinden ayağa kalkması ve dünyanın en büyük ulusları İle tam eşit ko-
şullar İçinde karşı karşıya gelmesi ve büyük savaşın bu galiplerini dize getirerek her isteğini
kabul ettirmesi şaşılacak bir şeydi."
134
A. Toynbe (İngiliz tarihçi)
instagram.com/copysinav
