—l Divan edebiyatı üslubunun nalka ve nalk edebiyatına ait şöy-
leyişlerle kaynaşmasından doğan bir akımdır.
İstanbul; günlük hayatı, zevk ve eğlencesi, dil ve anlatım özel-
likleriyle şiire girmiştir.
Soyut divan şiiri evM1i yerine, günlük hayatl aksettiren somut
konulara yer verilmiştir.
Türklerin divan edebiyatına kazandırdığı şarkı nazım biçim
mahallîleşne hareketinin etkisiyle ortaya çıkmış, yaygınlık ka-
O güne kadar İran etkisindeki divan şiiri, yerli bir şiir zevkine
yönelmiştir.
-j Mahallîleşme akımı etkisiyle, bir divan şairi olan Nedim, hece
ölçüsüyle türkü yazmıştır.
—j Mahalfileşme akımının doruğa çıktığı 18. yüzyıla dek Necati,
Bâki. Taşlıcalı Yahya gibi bazı şairler, mahalli unsurlara deği-
şen oranlarda yer vermiştir. Fakat 18. yüzyılda Nedim, mahalli
ögelerin hepsini en güzel ve en başarılı şekilde kullanarak
kendinden önceki bütün şairlerden farklı bir yol tutmuştur. 19
yüzyılda Enderunlu Vasıf da bu akımın dikkate değer temsil •
cilerindendir.
Nedm, mahalmeşne etkisiyle Lale Devri'nin çok renkli ha-
yatını. İstanbul'un tarihi olay ve şahıslarıyla gerçek niteliklerini ,
sath bir günlN konuşma diliyle şüre yansıtmayı başarmıştır.
4. HİKEMİ (HAKİMANE) TARZ
Hedefi okuyucuyu uyarmak, düşündürmek ve aydınlatmak
olan didaktik içerikli şiirlere hikemî şiir veya hakimane şiir adı
17. yüzyıl sanatçılarından Nâbİ, hikemî şiir anlayışının edebi-
yatımızdaki en Önernli ve güçlü temsilcisidir, NâbÎ'nin bu akım
üzerindeki etkisi öylesine büyüktür ki "hikemi şiir" akımı Nâbi
ekolü, Nâbİ tarzı olarak da anılır.
Hikemî şiirin diğer temsilcileri arasında Şâbİt, Seyyid Vehbi,
Koca Ragıp Paşa gibi isimler saylabilir.
DİVAN EDEBİYATINDA NESİR (DÜZYAZI)
Şür ağırlıklı Olan divan edebiyatında düzyazı türünde de çok
sayıda eser verilmiştir.
Divan edebiyatında düzyazıya İnşa. neşir; yazarına münşi ,
nasir, nesirlerin toplandığı eserlere münşeat denir.
Divan neşri üçe ayrılır:
1. Sade Neşir
Amacı bilgi vermek, öğretmek olan sade nesirde dil halkın an-
layabileceği düzeydedir. Süse ve mecaza başvurulmaz. Dinî,
ahlaki, bilgilendirici eserler bu nesir anlayışıyla kaleme alın-
mıştır.
Sade nesir anlayışıyla kaleme alınmış bazı eser örnekleri: Sey-
di Ali Reis'in Miratü'/-Memâlİk, Evliya Çelebi'nin Seyahatname
Mercimek Ahmet'in Kabusnamo isimli eserleri; Kul Mesut'un
Kelile ve Dimne İsimli tercümesi
2. Orta Nesir
-j Özellikle bilim ve tarih alanında yazılan eserler orta nesir ör-
nekleridir. Dil ve anlatım, sade neşirden ağırdır ancak süse ve
mecaza aşırı bir düşkünlük gösterilmez. Bu yönüyle süslü ne-
şirden ayrılır.
Kâtip Çelebi'nin bazı eserleri ile Peçevi ve Nâimâ'nın tarihi bu
nesre örnektir.
3. Süslü Nesir
Osmanlı Türkçesinin en yoğun görüldüğü eşerlerdir. Farsça
ve Arapça sözcüklerin aşırı düzeyde kullanıldığı, ağır, ağdalı
bir üslubun hâkim Olduğu neşirdir.
Süslü nesirde amaç, bilgi vermek, öğretmek değil; sanat yap-
mak, hüner göstermektir,
Süslü neşirlerde şeci kullanılır (Seci: Düzyazıda yapılan kafiye.)
Süslü nesre Veysî ve Nergisî'nin eserleri örnek gösterilebilir.
Tazarrunâme ve Maarifnâme' nin yazan Sinan Paşa, süslü nes-
rin en önemli temsilcisidir.
DİVAN EDEBİYATI NESİR TÜRLERİ
MEKTUP
Divan edebiyatında mektupların bir araya getirildiği eserlere
münşeat adı verilir.
16. yüzyıl sanatçısı Fuzûfi'nin, maaşı geciktirildiği için Nişan-
CI Celalzade Mustafa Çelebi'ye yazdığı Şikâyetname'şi, ede-
bî mektup türünün Türk edebiyatındaki ilk ve en başarılı ör-
neklerindendir.
-j Şikâyetnâme; iğneleyici, nükteli bir üslupla kaleme alınmıştır.
ŞAİRLER TEZKİRESİ (TEZKİRETÜ'Ş-ŞUARA)
Divan şairlerinin yaşam öykülerini, şiir ve sanat anlayışlarını
eserlerinden Örnekler vererek anlatan düzyazı eserleridir. Tez-
kireler, günümüzdeki biyografilerin karşılığıdır. Ayrıca antolo-
jilere (seçki) benzer nitelikler de taşır.
