Koşuk: Şiirler - "Kopuz, Pi-li ve Pi-pa" Türklere ait telli çalgı aletlerindendir. Aprın Çor Tigin, Uygur dönemine
ait Mani dininin etkisinde şiirler yazmış adı bilinen ilk Türk şairidir.
Destanlar: Kahramanlık hikâyeleri
Destanlar şunlardır:
Alper Tunga ve Şu Destanı (İskitler)
Oğuz Kağan Destanı (Hunlar)
» Ergenekon ve Bozkurt Destanı (Göktürkler)
» Türeyiş ve Göç Destanı - Kutludağ Efsanesi (Uygurlar)
» Manas Destanı (Kırgızlar)
Dede Korkut Hikâyeleri de Oğuz-Kıpçak mücadelelerini anlatır.
Ergenekon Destanı'na göre Ergenekon Havzası'ndan çıkış Türklerin kurtuluş günü olarak kabul edilmiştir. Erge-
nekon destam VII. yüzyıla aittir. Ergenekon Destanı'ndan Moğol tarihçi Reşidüddin Camiü't-Tevarih eserinde,
Ebu'l Gazi Bahadır Han Şecere-i Türk eserinde bahsetmiştir.
"Kutlu Dağ" efsanesine göre kutlu bir kaya Uygur ülkesine bereket ve mutluluk getirmektedir. Bu kaya Çinlilere
verilince memlekete çöken uğursuzluklar, açlık ve kıtlık yüzünden Uygurlar göç etmek zorunda kalmışlardır. Göç
Destanı, Uygurlara ait bir destan olup Türeyiş Destanı'nın devamı niteliğindedir. Destanda Türklerin kutsal taşı
Çinlilere verince Tanrı tarafindan cezalandırılması, ülkelerinde açlık ve kuraklığın başlaması ve ana vatanlarını
terk edip güneybatıya doğru göç etmesi anlatılır.
Kullanılan alfabeler şunlardır:
» Göktürk (Orhun) Alfabesi: Türklerin icat ettiği ilk alfabedir, Göktürkler Dönemi'ne aittir, 38 harften oluşur.
» Uygur Alfabesi: Uygur Devleti'ne aittir, 18 harften oluşur, Karahanlılar Dönemi'nde de kullanılmıştır.
Orhun ve Uygur alfabeleri Türklerin millî alfabeleridir. Türkler bunların dışında Arap, Kiril, Soğd, Latin alfabe-
lerini de kullanmıştır.
TÜRK TARİHİNİN YAZILI TANIKLARI
Türk dilinin ve tarihinin en eski yazılı örnekleri Köktürk alfabesi ile yazılmış olan yazıtlardır. En önemlileri Orhun
Irmağı vadisindeki Orhun Yazıtları (Köktürk Kitabeleri) ile Talas ve Yenişey bölgesindeki Yenişey Yazıtları'dır.
Danimarkalı Wilhelm Thomsen tarafindan 1893'de okunan Orhun Yazıtları; Tonyukuk (725), Kül Tigin (732) ve
Bilge Kağan (735) adına dikilmiştir.
Orhun harfleriyle yazılan yazıtlardan 13. yüzyıl Moğol tarihçisi Alaaddin Ata Melik Cüveynî, "Tarih-i Cihan-gü-
şan adlı yapıtında söz etmiştir. Yazıtlar 1709'da İsveçli Yüzbaşı Johan Von Strahlenberg tarafından bulunmuştur.
Daha sonra Danimarkalı Messerschmidt'in (Mesırşmit) 1721'de bu eseri görerek Avrupa bilim camiasına tanıt-
maşı üzerine birçok bilim adamı bu yazıların kime ait olduğu hakkında tahminlerde bulunmuştur.
Orhun Kitabeleri Türk tarihinin ilk siyasetnamesi ve ilk edebî ürünü olarak kabul edilmektedir.
Bilge Kağan yazıtında Köktürk Devleti'nin kuruluşu ve elli yıllık tutsaklık dönemi anlatılmaktadır.
Kül Tigin anıtında Çin'in Türkler üzerindeki politikası anlatılmıştır. "Çin milletinin sözü tatlı, ipek kumaşı yumuşak
imiş. Tatlı sözle, yumuşak ipek kumaşla aldatıp uzak milleti öylece yaklaştırırrnış..."
Tonyukuk, kendi adıyla anılan yazıtında, II. Köktürk Devleti'nin kuruluş dönemini anlatmıştır. Tonyukuk ilk Türk
yazar ve tarihçisi olarak kabul edilir.
ARİ
DERS
OTU
Sözlü edebiyat ürünleri şunlardır:
Sav: Atasözü
Sagu: Ağıt
26
İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK TARİHİ
www.dizgikitap.com
