KONU
ÖZETİ
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI
TANZİMAT VE SERVETİFÜNUN DÖNEMİ TÜRK HİKÂYESİ
TANZİMAT DÖNEMİ'NDE HİKÂYENİN GENEL ÖZELLİKLERİ
• Tanzimat Dönemi'nde hikâyeler, toplum için sanat anlayışıyla tamamen Fransız edebiyatı ömek alınarak oluşturulmuş
eserlerdir.
• Tanzimat Dönemi sanatçıları, romantizmin etkisiyle toplumu bilgilendirmek amacıyla edebî eserleri bir araç olarak
kullanmışlardır. Bu da o dönemde verilen eserlerin çoğunun teknik yönden kusurlu olmasına sebep olmuştur.
• Bu hikâyelerde zaman zaman olayın akışı kesilerek okura seslenilmiştir.
• Hikâyelerde en çok işlenen konular; aile hayatı, yanlış Batılılaşma, esaret, ahlak, eğitimdir.
• Tanzimat Dönemi'nde olay hikâyeciliği ağır basar.
• Hikâyelerde olayların geçtiği mekânlar genellikle İstanbul'dur.
• Hikâyelerde genellikle halkın konuşma dili özellikleri görülür.
• Tanzimat Birinci Dönem hikâyelerinde romantizm, İkinci Dönem hikâyelerinde ise realizm ve natüralizm etkilidir.
• Ahmet Mithat Efendi'nin Letâif-i Rivâyât adlı eserindeki hikâyeler, Türk edebiyatındaki ilk yerli hikâye örnekleridir.
• Teknik yönden güçlü, Batılı örneklere benzeyen ilk hikâye kitabı ise Sami Paşazâde Sezai'nin Küçük Şeyler adlı
eseridir.
TANZİMAT DÖNEMİ'NDE HİKÂYENİN TEMSİLCİLERİ
Ahmet Mithat Efendi (1844-1912)
• Türk edebiyatında en çok eser veren ve "Yazı Makinesi” olarak tanınan sanatçı "toplum için sanat” anlayışını
benimsemiştir.
• Hikâyelerini, Türk edebiyatında ilk yerli hikâye ömeklerini içeren Letâif-i Rivâyâtve Kıssadan Hisse adıyla yayım-
lamıştır.
• Çoğunlukla romantizmin etkisinde yazdığı hikâyelerinde yanlış Batılılaşma, kadın, eğitim, kölelik, aşk ve evlilik gibi
temaları işlemiştir.
• Hikâyelerinde olayın akışına müdahale etmiş; sık sık okuyucuya, bazen de kendine seslenmiştir.
• Hikâyelerinde halkın anlayacağı sade bir dil kullanmıştır.
Sami Paşazade Sezai (1859-1936)
• Türk edebiyatında Batılı anlamda hikâyenin ilk örneği kabul edilen Küçük Şeyleri yazmıştır.
• "Sanat için sanat” anlayışını benimsemiştir.
• Realizmin etkisinde yazdığı hikâyelerinde küçük, önemsiz konu ve olayları; insanın iç dünyasındaki hassasiyetleri
İşlemiştir.
• Hikâyelerinde -özellikle betimlemelerinde- ağır bir dil kullanmıştır.
• Hikâyeleri, romanına göre teknik açıdan güçlüdür.
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI - AYT
MEBİ KONU ÖZETLERİ
107
