KONU
ÖZETİ
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI
TANZİMAT DÖNEMİ TÜRK şiiRi
TANZİMAT DÖNEMİ TÜRK ŞİİRİ
(1860-1896)
Tanzimat Dönemi Türk edebiyatı, Batı etkisinde gelişen Türk edebiyatının ilk devresidir. Tanzimat edebiyatı 1860 yılında
Şinasi ve Agâh Efendi'nin ilk Türkçe özel gazete olan Tercüman-1 Ahvâl' i çıkarmasıyla başlar.
Tanzimat edebiyatı adını Mustafa Reşit Paşa tarafından 3 Kasım 1839'da ilan edilen ve Gülhane Hattı Hümayunu adıyla
da bilinen Tanzimat Fermanı'ndan alır.
Tanzimat edebiyatı, Tanzimat Birinci Dönem (1860-1876) ve Tanzimat İkinci Dönem (1876-1896) olmak üzere iki döne-
me ayrılır.
TANZİMAT BİRİNCİ DÖNEM
Tanzimat sanatçıları birinci dönemde "Sanat toplum
içindir." düşüncesi benimsenmiştir.
Toplumsal konulara yer vermişlerdir.
Vatan, millet, hürriyet, özgürlük, eşitlik, adalet ilk defa
bu dönemde şiire konu olmuştur.
Divan şiirindeki "Kafiye göz içindir." anlayışı yerine
"Kafiye kulak içindir." görüşü benimsenmiştir.
Aruz şiire hâkim olan temel ölçü olmuştur. Hece ölçüsü
bu dönemde ilk denemeler şeklinde görülmüştür.
Şiirin konusunda değişiklikler yapılmasına rağmen
biçimsel olarak divan şiirine bağlı kalınmıştır. Nazım
birimi divan edebiyatında olduğu gibi çoğunlukla "be-
yit' tir. Gazel, kaside, murabba, terkib-i bend gibi divan
edebiyatının nazım şekilleri kullanılmıştır.
Şiirde sade bir dil amaçlanmış ancak istenen başarıya
ulaşılamamıştır.
Şiirdeki en köklü değişiklik, Namık Kemallin yazdığı
Hürriyet Kasidesi 'nde kasidenin bölümlerinin kaldı-
rılıp direkt olarak konuya giriş yapılmasıdır. Şinasi de
mesnevi uyak ( aa, bb, cc, dd...) şekliyle kaside yaza-
rak bir yenilik getirmiştir.
Divan şiirindeki ”parça bütünlüğü" bir kenara bırakıl-
mış ve "konu bütünlüğü" esas alınmıştır.
Şiirde romantizm akımı etkili olmuştur.
Divan edebiyatında şiirlerin nazım şeklinin adıyla anıl-
ması bir kenara bırakılmıştır. Şiirlere ayrı bir başlık ve-
rilmesi ilk defa Tanzimat Dönemi'nde gerçekleşmiştir.
MEBİ KONU ÖZETLERİ
58
TANZİMAT İKİNCİ DÖNEM
Bu dönemde şiirde 'Sanat sanat içindir." anlayışı be-
nimsenmiştir.
Bireysel konular ön plana çıkmıştır.
İkinci dönemde "zerreden küreye her güzel şeyin şiir
olması" düşüncesini ortaya atan Recaizade Mahmut
Ekrem'in öncülüğünde şiirin konusu genişletilmiştir.
Göz için uyak mı, kulak için uyak mı tartışması
Recaizade Mahmut Ekrem - Muallim Naci ile onların
taraftarları arasında başlamıştır.
Şiirde ağırlıkla aruz ölçüsü kullanılmıştır. Heceyle ya-
zılan şiirler az da olsa vardır.
Farklı nazım birimlerini ve yeni nazım biçimleri kulla-
nılmıştır.
Birinci dönemden daha ağır bir dil anlayışı vardır.
Edebiyatımızın ilk metafizik şiiri Makber ile ilk pasto-
ral şiirimiz olan Sahra, bu dönemde Abdülhak Hamit
Tarhan tarafından yazılmıştır.
"Parça bütünlüğü' yerine bu dönemde 'konu bütünlü-
ğü" esas alınmıştır.
Şiirde romantizm akımı etkili olmuştur.
Divan edebiyatında şiirlerin nazım şeklinin adıyla anıl-
ması bir kenara bırakılmıştır. Şiirlere ayrı bir başlık ve-
rilmesi ilk defa Tanzimat Dönemi'nde gerçekleşmiştir.
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI - AYT
