KONU
ÖZETİ
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI
İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK şiiRi
GENEL ÖZELLİKLERİ
• Şiirler, Türklerin İslamiyet'i kabulünden önceki yaşantısından önemli izler taşır.
• Şiirler, "şölen, sığır, yuğ” adı verilen dinsel törenlerde "baksı, kam, ozan, şaman" diye adlandırılan şairler tarafın-
dan "kopuz” adı verilen bir çalgı eşliğinde söylenmiştir.
• Şiirlerde dörtlük nazım birimi, hece ölçüsü, genellikle yarım uyak kullanılmıştır.
• Şiirlerin kafiye düzeni düz kafiye şeklindedir.
• Şiirlerde yabancı etkilerden uzak, arı bir dil kullanılmıştır.
• Şiirlerde aşk, kahramanlık, savaş, doğa, ölüm gibi temalar işlenmiştir.
• Koşuk, sagu, sav, destan bu dönemin ürünleridir.
DİKKAT
Sözlü gelenekte oluşturulup yayılan bu ürünlerin yazılı ilk ömekleri Kaşgarlı
Mahmut'un Divânu Lugati't-TürkadIı eserinde yer almaktadır.
SÖZLÜ DÖNEM
KOŞUK
• Edebiyatımızın en eski nazım biçimidir.
• İslamiyet öncesinde av törenlerinde (sığır), kurban törenlerinde (şölen) ve kazanılan savaşlar sonrasında düzenlenen
eğlencelerde söylenen şiirlere verilen isimdir.
• Koşuklarda genellikle aşk, doğa ve yiğitlik temaları işlenmiştir.
• Genellikle kopuz eşliğinde söylenmiştir.
• Benzetme, kişileştirme, abartma gibi sanatlar kullanılmıştır.
• Nazım birimi dörtlüktür ve dörtlük sayısı üç ile beş arasındadır.
Hece ölçüsünün genellikle 7'li, 8'Ii kalıpları kullanılmıştır.
• Genellikle yarım katiye kullanılan koşukların uyak düzeni aaab cccb
DİKKAT
Koşuklar halk edebiyatında koşmaya divan edebiyatında gazele benzer.
SAGU
. şeklindedir.
• İslamiyet öncesinde "yuğ" adı verilen ölüm törenlerinde kopuz eşliğinde söylenen şiirlerdir
• Bu şiirlerde ölen kişinin kahramanlıkları, iyilikleri, onun ölümünden duyulan üzüntü dile getirilmiştir.
• Hece ölçüsünün genellikle 7'Ii, 8'li kalıpları kullanılmıştır. Kafiye şeması aaab cccb şeklindedir.
• Nazım birimi dörtlüktür ve dörtlük sayısı üç ile beş arasındadır.
• Divânu Lügati't-Türk' te yer alan Alp Er Tunga Sagusu bu türün en önemli örneğidir.
DİKKAT
Sagunun halk şiirindeki karşılığı ağıt, divan şiirindeki karşılığı mersiyedir.
MEBİ KONU ÖZETLERİ
24
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI - AYT
