KONU
ÖZETİ
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI
HİKÂYE TÜRLERİ VE HİKÂYENİN YAPI UNSURLARI
HİKÂYE
Hikâye (öykü); kişi, yer ve zamana bağlı olarak yaşanmış ya da tasarlanmış bir olayı anlatan, okuyucuda heyecan ve
estetik zevk uyandırmayı amaçlayan kısa yazılardır. Hikâyede mekân ana hatlarıyla anlatılır, kahramanlar olay içerisinde
tanıtılır ve karakterler belirgin özellikleriyle yansıtılır. Anlatım yoğun ve özlüdür, olaylar birinci veya üçüncü kişi ağzıyla
anlatılır ve ayrıntıya girilmez.
HİKÂYENİN TARİHİ GELİŞİMİ
Hikâye türünün kökeni destanlar ve masallardır. Bugünkü anlamda hikâyeye kimlik kazandıran yazar Boccacio'dur ve
Decameron eseri dünya edebiyatındaki ilk hikâye örneğidir. Türk edebiyatında ise Tanzimat Dönemi'nden önce modern
hikâye yerine mesneviler ve halk hikâyeleri yazılmıştır. Batılı anlamda ilk hikâyeler Tanzimat Dönemi'nde yazılmış olup,
Ahmet Mithat Efendi'nin Letâif-i Rivâyât adlı eseri ilk hikâye kitabıdır, Sami Paşazâde Sezai'nin Küçük Şeyler eseri
ise Batılı anlamda ilk hikâyeleri içerir.
Türk hikâyeciliğini Batılı örneklere tam anlamıyla yaklaştıran yazar Servetifünun Dönemi yazarlarından Halit Ziya Uşak-
ilgil olmuştur. Millî Edebiyat Dönemi'nde Omer Seyfettin, sade diliyle tarihi, siyasi ve sosyal konulu hikâyeleriyle yeni
bir dönem başlatmıştır. Onu Halide Edip Adıvar, Reşat Nuri Güntekin ve Refik Halit Karay takip etmiştir. Cumhuriyet
Dönemi'nde ise Sadri Ertem, Sabahattin Ali, Memduh Şevket Esendal, Sait Faik Abasıyanık, Yaşar Kemal, Fakir
Baykurt, Necati Cumalı, Haldun Taner, Kemal Tahir gibi yazarlar önemli eserler vermiştir.
HİKÂYENİN PLANI
Hikâye, serim, düğüm ve çözüm bölümlerinden oluşur:
SERİM
Hikâyenin giriş bölümüdür.
Olayın geçtiği yer ve zaman
belirlenir, kişiler tanıtılır ve
ana olaya giriş yapılır.
DİKKAT
DÜĞÜM
Olayın okuyucuyu merak-
landıracak şekilde ayrıntılı
olarak anlatıldığı bölümdür.
Olay ayrıntılı şekilde anla-
tılarak okuyucunun merakı
artırılır ve merak, çözüm bö-
lümüne kadar devam eder.
çözüM
Hikâyenin sonuç bölümüdür.
Merak unsurları çözülür ve
hikâye sonuçlanır.
Ancak her hikâye bu plana uymayabilir. Bazı hikâyelerde
sonuç bölümü verilmez ve okuyucu hikâyenin sonunu ha-
yalinde tamamlar.
HİKÂYEDE TEMEL KAVRAMLAR
Çatışma: Hikâyede karşıt duygu, düşünce ve isteklerin bir arada sergilenmesiyle ortaya çıkan durumdur. Olayların dayan-
dlğı temel ögedir ve merak duygusunu canlı tutar (Hayal-gerçek, tutumluluk-savurganllk çatışmaları).
Karşılaşma: Çatışmaları veya olay halkalarını oluşturan kahramanların yüz yüze gelmesidir.
Tema: Hikâyedeki soyut ve genel temel duygu ya da düşüncedir (örneğin, aile, sevgi, dostluk..
Konu: Temanın somutlaşmış hâlidir. Örneğin, pişmanlık teması "suçsuz birinin ceza almasına neden olmanın yarattığı
pişmanlık" olarak konuya dönüşür.
MEBİ KONU ÖZETLERİ
100
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI - AYT
