KOMÜNİTE EKOLOJİSİ
Canlılar, çevreleriyle ve diğer canlılarla sürekli bir etkileşim içindedir.
Ekosistem, bu etkileşimi sağlayan canlılar ile fiziksel faktörlerin bir ara-
ya geldiği bir yapıdır. Ormanlar, göletler, mercan kayalıkları gibi küçük
ekosistemlerin yanı sıra daha geniş coğrafi bölgeler de ekosistem olarak
değerIendirilebilir.
Ekosistemlerin canlı kısmı, komünite adı verilen ve birbirleriyle etkile-
şimde bulunan farklı türlerin oluşturduğu topluluklardan oluşur. Örneğin,
Kaz Dağları'ndaki ormanlarda yer alan ağaç türleri ve diğer canlılar bir
komünite oluştururken, Salda Gölü'ndeki balıklar ve sucul omurgasızlar
farklı bir komüniteyi temsil eder.
Komüniteler, tür çeşitliliği, simbiyotik etkileşimler ve beslenme ilişkileri
gibi özelliklere göre şekillenir. Tür çeşitliliği, bir komünitedeki farklı türle-
rin sayısı ve oranlarına bağlıdır. Çeşitlilik, av-avcı ilişkisi, rekabet, ışık,
sıcaklık ve nem gibi çevresel faktörlerden etkilenir.
Karasal ekosistemlerde tür çeşitliliği genellikle sıcaklık ve iklim koşulla-
rıyla ilişkilidir. Ekvator'dan kutuplara gidildikçe sıcaklık azalır ve tür çe-
şitliliği düşer. İnşan faaliyetleri, iklim değişiklikleri ve yaşam alanlarının
bozulması karasal ekosistemlerin yapısını olumsuz etkiler. Sucul eko-
sistemlerde ise tür çeşitliliği, suyun Işık geçirgenliği, derinliği ve temizliği
gibi faktörlere bağlıdır. Güneş ışınlarının ulaşabildiği bölgelerde tür zen-
ginliği daha fazladır.
Komünitedeki türler arasında baskın türler ve kilit taşı türler gibi özel rol-
ler üstlenenler vardır. Baskın türler, kaynakları en etkin şekilde kullanan
ve diğer türler üzerinde etkili olan türlerdir. Kilit taşı türler ise ekolojik
dengenin korunmasında kritik öneme sahiptir. Örneğin; çayır köpekleri,
yaşadıkları alanlarda toprağın havalanması, gübrelenmesi ve diğer tür-
lere barınak sağlanması gibi rolleri nedeniyle kilit taşı tür olarak kabul
İstilacı türler, doğal düşmanları olmayan ve yerel türleri baskılayarak
komünitelerin dengesini bozan canlılardır. Akdeniz'de görülen balon ba-
lığı ve katil yosun gibi türler, yerel ekosistemlere büyük zarar vermekte-
Gösterge türler ise çevresel değişim
lere duyarlıdır ve ekosistem sağlığı
hakkında bilgi verir. Örneğin, kanarya-
lar zehirli gazlara çok duyarlıdır.
İki farklı ekosistem arasındaki geçiş
alanlarına ekoton denir. Bu bölgeler-
de her iki ekosisteme ait türler bulu-
nabilir ve genellikle tür çeşitliliği yük-
sektir.
7
Ekoton
94
BİRLİKTE ÇÖZELİM
İstilacı türler hakkında aşağıdaki ifadelerden
hangisi doğrudur?
A) Yerel türlerin birey sayısını artırır.
B) Ekosistem dengesini korur.
C) Doğal düşmanları yoktur ve yerel türleri baskı-
D) Sadece karasal ekosistemlerde bulunur.
E) Tür çeşitliliğini artırır.
İstilacı türler, doğal düşmanlarının bulunmadığı
ortamlarda hızla çoğalır ve yerel türlerle rekabet
ederek ekosistemin dengesini bozabilir. Bu türler,
genellikle yerel türlerin popülasyonlarını azaltır,
ekosistem dengesini bozar ve hem çevresel hem
de ekonomik sorunlara yol açabilir.
Doğru cevap (C) seçeneğidir.
SICAK BÖLGE
Ekoton bölgelerinde çeşitlilik fazla, birey
sayısı az, rekabet fazladır. Madde döngüle-
ri genellikle daha hızlı gerçekleşir.
SIRA SENDE - ı
İki farklı ekosistem arasındaki geçiş alanına
verilen aşağıdakilerden hangisidir?
A) Habitat
B) Biyom
C) Ekoton
D) Komünite
E) Popülasyon
