KIYAS ÇEŞİTLERİ
2. Zincirleme Kıyas
Art arda gelen birçok basit kıyastan meydana gelir. Birinci kıyasın sonucu onu takip eden kıyasın öncüllerinden biri olur.
Örnek:
Bütün egzersiz yapanlar sağlıklıdır.
Bütün sporcular egzersiz yapar.
O hâlde bütün sporcular sağlıklıdır. (Sonuç önertmesi)
Bütün sporcular sağlıklıdır. (Önceki basit kıyasın sonuç önermesi burada birinci öncül olmuştur.)
Bütün sağlıklı olanlar neşelidir.
O hâlde bütün sporcular neşelidir. (Sonuç önermesi)
Bütün sporcular neşelidir. (Önceki basit kıyasın sonuç önermesi iken burada birinci öncül olmuştur.)
Bütün neşeli olanlar gülümser.
O hâlde bütün sporcular gülümser.
3. sorit
Zincirleme kıyasın bir türüdür. Kıyasın ortasındaki sonuç önermelerinin çıkarılması ile yapılır.
Örnek:
insanlar sosyal varlıklardır.
Sosyal varlıklar yalnız yaşayamaz.
Yalnız yaşayamayanlar yardımlaşır.
Yardımlaşanlar ihtiyaçlarını karşılar.
O hâlde insanlar ihtiyaçlarını karşılar.
İnsanlar sosyal varlıklardır.
Sosyal varlıklar yalnız yaşayamaz.
O hâlde insanlar yalnız yaşayamaz.
insanlar yalnız yaşayamaz.
Yalnız yaşayamayanlar yardımlaşır.
O hâlde insanlar yardımlaşır.
İnsanlar yardımlaşır.
Yardımlaşanlar ihtiyaçlarını karşılar.
O hâlde insanlar ihtiyaçlarını karşılar.
4. Eksik Onermeli Kıyas (Entimem)
(Bütün A'lar B'dir.)
(Bütün B'ler C'dir.)
(Bütün C'ler D'dir.)
(Bütün D'ler E'dir.)
(O hâlde bütün A'lar E'dir.)
Sorit biçimindeki bu kıyasın zincirleme
kıyasta yer alan sonuç önermelerinin çı-
karılması ile yapıldığını görüyoruz.
Bu örnekte;
"O hâlde insanlar yalnız yaşayamaz."
ve "O hâlde insanlar yardımlaşır." sonuç
önermeleri çıkarılmıştır.
Oncüllerden birini veya sonucu saklı tutarak yani dile getirmeyerek yapılan kıyaslardır.
Ornekler:
Ayşe sağlıksız besleniyor o hâlde hasta olur.
1. öncülün saklı tutulduğu, dile getirilmediği bir entimem örneğidir. Bu kıyasın tam hâli şöyledir:
Sağlıksız beslenenler hasta olur. (Saklı tutulan birinci öncüldür.)
Ayşe sağlıksız besleniyor.
O hâlde Ayşe hasta olur.
MEBİ KONU ÖZETLERİ
50
MANTIK - AYT
