0
KASİDE
• Kelime anlamı "kastetmek, yönelmek"tir.
• Arap edebiyatından Türk edebiyatına geçmiş bir biçimdir.
• Beyit sayısı genellikle 33-99 arasındadır. Ama daha az veya çok da olan
kasideler de vardır.
• Türk edebiyatında, din ve devlet büyüklerini övmek için belirli kurallar
içinde yazılan şiirlerdir.
• Uyak düzeni gazel gibidir: aa ba ca da ea fa .
• İlk beytine "matla"; son beytine "makta"; en güzel beytine
"beytü'l kasid"; mahlas beytine de "taç beyit" adı verilir.
Anlam yoğunluğu en fazla olan ve söyleyişte en güzel olan
mısrasına "mısra-' berceste" adı verilir. Kasideden ayrı olarak
yazılan mısraya ise "azade" adı verilir.
• Neftî, kasideleriyle meşhurdur.
KASİDENİN BÖLÜMLERİ
a.Nesib (Teşbib)
• Kasidenin giriş bölümüdür.
• Şiir yönünden en ağır basan bölümdür.
• Bir tabiat tasvirinin yapıldığı veya sevgilinin güzelliklerinin anlatıldığı bölümdür.
• Kasideler bu bölümde ele alınan konuya göre adlandırılır.
b. Girizgâh
• Asıl konuya giriş yapmak üzere düzenlenmiş, en fazla iki beyitlik bölümdür.
• Bu bölüm gelişigüzel söylenmez. Nükteli, ince sözlerle konuya geçilir.
c. Methiye
• Kasidenin sunulduğu kişinin, yani padişahın veya bir devlet büyüğünün övüldüğü
bölümdür.
• Bu bölümde abartılı ve sanatlı bir övgü vardır.
d. Tegazzül
• Şairin, genellikle methiyeden sonra bir gazel söylediği bölümdür.
• Her kasidede bulunmaz.
e. Fahriye
• Şairin kendini övdüğü bölümdür. Burada da şair abartılı bir ifade kullanır.
f. Dua
airin, kendisi ve övdüğü kişi için Allah'tan yardım dilediği bölümdür.
21
DİVAN EDEBİYATI 2
KONULARINA GÖRE
KASİDELER
Tevhit: Allah'ın birliğini anlatan kasidelerdir.
Münacat: Allah'a yalvarmak için yazılan kasidelerdir.
Naat: Hz. Muhammet'i övmek amacıyla yazılan kasidelerdir.
Methiye: Devrin ileri gelenlerinin övülmesi için yazılan kasidelerdir.
Mersiye: Bir kimsenin ölümünden duyulan acıyı yansıtan kasidelerdir
Hicviye: Herhangi bir kişiyi ya da düşünceyi yermek amacıyla
yazılan kasidelerdir.
MESNEVİ
• Sözcük anlamı "ikili, ikişer ikişei'
din
• İran edebiyatından Araplara, oradan da Türk edebiyatına geçmiş bir biçimdir.
• Klasik halk hikâyeleri, destani konular, aşk hikâyeleri, savaşlar, dini, felsefi ve
ahlaki konular işlenir. Her türlü öğretici konunun yanı sıra bir şehrin güzellikleri
şehrengizler), sünnet ve evlilik törenleri (sumame) işlenebilir.
• Konu ne olursa olsun, olaylar masal havası içinde anlatılır.
20 - 25 bine
• Divan edebiyatının en uzun nazım şeklidir, beyit sayısı sınırsızdır.
kadar çıkabilir.
• Her beyit kendi içinde uyaklıdır. aa bb cc dd ee .
• Aruz ölçüsünün kısa kalıplarıyla yazılmaktadır.
• Divan şiirinde beş mesneviden oluşan eserler grubuna "hamse" denir.
ilk hamse yazarı Ali Şîr Nevaî'dir.
Fuzulî - Leyla vo Mecnun
Şeyht- Hüsrev 0 Şırın, Harname
Mevlana - Menevı
Ahmedl - İskendername
Şeyh Gaip - H)şn o Aşk
Nabi - Hayriye, Hayrabad
Soleyman Çelebi - Necal
önemli maneviler arasındadır.
4şK
TÜRK Diü VE EDEBİYATI
MÜSTEZAT
• Sözcük anlamı "artırılmış, çoğaltılmış" tır.
• Beyitleri bir uzun, bir kısa dizeden oluşan özel
bir gazel biçimidir.
• Uzun dizelere kısa bir dize ekleyerek yazılır.
İki kısa dize de eklenebilir. Eklenen bu kısa
dizelere "ziyade" adı verilir.
• Uzun dizeler kendi arasında, kısa dizeler kendi
arasında uyaklıdır.
• Müstezatların matla beyti yoktur.
• Konu bakımından gazelden farkı yoktur. Aşk,
sevgi, güzellik ve içki konularını işleyen şiirlerdir.
• Uzun mısraların ölçüsü
"mefûlü I mefâîlü I mefâîlü I feûlün" ise
kısa mısraların ölçüsü de uzun mısranın
ölçüsüne uygun biçimde "mefûlü I feûlün"
olacaktır.
KITA
• Sözcük anlamı "parça, bölük, cüz"dür.
• Felsefi ve sosyal düşüncelerin anlatıldığı
şiirlerdir.
• Uyak düzeni matla beyti olmayan gazel gibidir.
Yani "ba ca da ea şeklindedir. Bazen matla
beyti de bulunabilir.
• En az iki, en çok on iki beyitten oluşur.
• Genellikle son beyitte
şairin mahlası bulunmaz.
• Beyitler arasında anlam
bağı vardır.
• Aruzun her kalıbıyla
söylenir.
