Kan Hücreleri
Kan hücreleri, alyuvarlar (eritrosit), akyuvarlar (lökosit) ve kan pulcukları
(trombosit) olmak üzere üç tiptir. Her üç tip kan hücresi de kırmızı kemik iliğin-
de Oluşur.
Alyuvarlar (Eritrositler): Alyuvarlar iki yüzü çökük disk biçiminde hücrelerdir.
İki yüzünün çökük olması bu hücrelerin kılcal damarlarda hareketini kolaylaştır-
dığı gibi hücre yüzeyini arttırarak hücrenin 02 ve C02 bağlama kapasitesini art-
tırır. Embriyo döneminde çoğunlukla karaciğerde üretilen eritrositler kemiklerin
gelişimiyle birlikte kırmızı kemik iliğinde üretilirler.
Alyuvarlar kana kırmızı rengi veren, oksijen ve karbondioksitin taşınmasını
sağlayan hemoglobin molekülleri içerir. Hemoglobin molekülünün hem adl veri-
len kısmı bir demir atomundan, globİn kısmı İse 211 ve 26 zincirinden meydana
gelmiş bir proteindir,
Bir Olgun alyuvar hücresinde yaklaşık olarak 250 milyon hemoglobin mole-
külü bulunur, Bu da kanın Oksijen taşıma kapasitesini arttırır, Kandaki alyuvar
sayısı cinsiyete, yaşa ve deniz seviyesinden yüksekliğe göre değişir. Normal
bir erkeğin 1 mm3 kanında ortalama 5 — 5,5 milyon alyuvar bulunurken, normal
bir kadında bu sayı 4,5 — 5 milyon civarındadır. Deniz seviyesinden yükseklere
doğru çıkıldığında oksijenin kısmi basıncı düşer, daha fazla oksijen bağlayabil-
mek için kanda alyuvar sayısı artar.
İlk üretildiklerinde çekirdekleri ve organelleri var olan eritrositler olgunlaşıp
dolaşıma katılınca çekirdeklerini kaybederler. Bu nedenle olgun alyuvarlar gli-
koliz ya da laktik asit fermantasyonuyla AT P elde ederler. Olgun alyuvarların
çekirdek ve organellerini kaybetmesi içerdikleri hemoglobin miktarını arttırır,
Yaşlanmış alyuvarlar karaciğerdeki kupffer hücreleri ile fagosite edilerek yıkılır.
Akyuvarlar (Lökositler): Çekirdekli, protein sentezleyebilen kan hücreleridir,
Bazı çeşitleri kan plazmasında ameboit (amipsi) hareket ederek yer değiştirebi-
lirler. Hemoglobin taşmazlar. Bu nedenle renksiz kabul edilirler.
Vücudun bağışıklık sistemini oluştururlar. Bağışıklık olayını ya mikropları
fagositozla yutarak, antikor üreterek ya da hücrese temasla başarırlar. Ak-
yuvarlar lenf düğümleri, karaciğer, dalak ve kemik iliğinde üretilirler. Mikrobik
hastalıklar sırasında kandaki miktarları artar. Normal bir insanda 1 mm3 kanda
4 —12 bin kadar akyuvar bulunur,
Vücutta farklı çeşitte ve görevde akyuvarlar bulunur. Bunlardan B lenfosit-
leri, kemik iliğinde olgunlaşırlar; salgıladıkları antikorlar ile bağışıklık sağlar ve
bakteri, virüs gibi hastalık yapıcıları etkisiz hâle getirirler. T lenfositleri, timüs
bezinde olgunlaşır ve mikroplara doğrudan saldırarak vücudu savunurlar,
Kan Pulcukları (Trombositler): Kan plazmasında bulunan hücre parçacıkla-
rıdır. Kemik iliğinin megakaryosit adı verilen dev hücrelerin parçalanmasıyla
meydana gelirler. Kan pulcukları gerçek hücre olmayıp, renksiz ve çekirdeksiz
yapılardır. Normal bir insanda 1 mm3 kanda 350 bin kadar kan pulcuğu bulunur.
Kan pulcukları kanın pıhtılaşmasında görev alırlar,
DOLAŞIM SİSTEMLERİ
Örnek Soru
Aşağıdakilerden hangisi sağlıklı bir bi-
reyin kan plazmasında bulunması gere-
ken maddelerden biri değildir?
A)
B)
C)
D)
E)
Albümin
Antikor
Glikojen
Glikoz
Heparin
Çözüm:
Glikoİen, bir karbonhidrat çeşidi
Olup, depo polisakkariffir. Kan plazmasında
serbest olarak bulunmaz.
Cevap C
Yandan bakış
Üstten bakış
Alyuvar hücresi
Yaralanmış kan damarı
Kan pulcukları
Kırmızı kan hücreleri
Kan pıhtısı
Aktifleşmiş kan pulcukları
Fibrin
Kanın pıhtılaşması
149
