KAN DOKU
Kanın Görevleri:
Taşıma: Besin maddeleri, solunum gazları, su, iyonlar, tuzlar, mineraller, hor-
monlar, kan hücreleri ve metabolik atıklar taşınır.
Düzenleme: Su, elektrolit ve PH dengesi sağlanır.
Koruma ve Savunma: Mikroorganizma ve hastalıklara karşı savunma sağ-
lar. Pıhtılaşma mekanizmalarıyla kan kaybını önler.
Kan santrifüj edildiğinde 2'ye ayrılır bunlar plazma ve kan hücreleridir.
BİRLİKTE ÇÖZELİM
Kan hücreleri ile ilgili olarak, aşağıdaki ifade-
lerden hangisi yanlıştır?
Plazma: Plazmanın bü-
yük bir kısmı (%90) su-
dur. Geri kalan kısımda
ise albümin, globülin, fib-
rinojen, antikor gibi plaz-
ma proteinleri, besin
maddeleri, metabolik ar-
tıklar, oksijen ve karbon-
dioksit, bazı mineraller,
Plazma % 55
Akyuvarlar
ve kan
pulcukları (%4)
A)
B)
C)
D)
E)
Alyuvarlar, oksijen taşıma işlevini içerdikleri
hemoglobin pigmenti sayesinde gerçekleştirir.
Akyuvarlar, vücudu enfeksiyonlara karşı koru-
yan savunma hücreleridir ve çekirdeksizdirler.
Trombositler, kanın pıhtılaşmasında görev alır
ve megakaryositlerden kopan sitoplazmik par-
çacıklardır.
Alyuvarlar, olgunlaştıklarında çekirdeksiz ve
organelsiz hâle gelirler, bu da oksijen taşıma
kapasitelerini artırır.
Trombositlerin ortalama ömrü 10 gündür ve
düzenli olarak yenilenirler.
Alyuvarlar % 41
iyonlar ve elektrolitler içe-
rir. Eğer plazma içindeki fibrinojen gibi proteinler plazmadan ayrılırsa kan se-
rumu elde edilir.
Kan Hücreleri
Kan içerisinde hücresel yapı olarak alyuvarlar (eritrositler), akyuvarlar (löko-
sitler) ve kan pulcukları (trombositler) bulunur. Alyuvarlar ve akyuvarlar kan
hücreleri iken kan pulcukları ise hücre parçacıklarıdır.
Alyuvarlar (Eritrositler):
Alyuvarlar, solunum organlarından dokulara oksijen, dokulardan ise kar-
bondioksit taşıyan hücrelerdir.
Bikonkav yapıya sahip olmaları yüzey alanını artırır ve plazma zarın-
dan oksijen difüzyonunu kolaylaştırır. Olgun alyuvarlar çekirdeksiz ve
organelsizdir. Bu özellikleri sayesinde oksijen taşıma kapasiteleri artar
ve ATP üretimini anaerobik yolla gerçekleştirirler.
içerdikleri hemoglobin pigrnenti, oksijen taşıma işlevinin temelini oluşturur.
Erkeklerde 1 mm3 kanda 4,5-6 milyon, kadınlarda ise 3,5-5 milyon alyu-
var bulunur. Pasif olarak hareket ederler.
Yüksek rakımlarda oksijenin kısmi basıncının düşmesi nedeniyle, böb-
reklerde üretilen eritropoietin hormonu alyuvar üretimini artırır.
Alyuvarlar embriyonik dönemde dalak, lenf düğümleri ve karaciğerde
üretilirken yetişkinlerde kırmızı kemik iliği (özellikle göğüs kemiği, kabur-
galar, pelvis, omurlar ve uzun kemiklerde) üretim yeridir.
Alyuvarların ömrü yaklaşık 120 gündür ve bu süre sonunda işlevini yiti-
ren hücreler dalak ve karaciğerde parçalanır.
Akyuvarlar (Lökositler):
Akyuvarlar, vücudu enfeksiyonlara ve toksik maddelere karşı koruyan sa-
vunma hücreleridir. Granüllü ve granülsüz akyuvarlar olarak ikiye ayrılır.
Çeşitli türleri bulunan akyuvarlar, mikroorganizmaları ve ölü hücreleri fa-
gositozla sindirir veya enfeksiyon etkenlerine karşı antikor üretir.
Lenfosit adı verilen türleri, özelleşmiş B ve T hücrelerine dönüşebilir.
Sağlıklı bir yetişkinin 1 mm3 kanında 5-10 bin akyuvar bulunur. Bu sayı
enfeksiyon durumlarında artış gösterebilir.
Kemik iliği ve lenf dokularında (örneğin bademcik ve dalakta) üretilirler.
Kan, doku sıvısı ve lenf sisteminde bulunarak ihtiyaç duyulan bölgelerde
işlevlerini yerine getirirler. Farklı organlarda olgunlaşırlar.
Çekirdekli hücrelerdir ve ömürleri çeşitlerine göre birkaç saatten birkaç
güne kadar değişir. Aktif olarak hareket edebilirler. Beyaz renkli küreler-
62
Akyuvar hücreleri çekirdekli ve organelli hücreler-
Doğru cevap (B) seçeneğidir.
H sıcu BÖLGE
Demir eksikliği, B vitamini eksikliği ve folik
asit eksikliği durumlarında yeterli alyuvar
üretilemez kansızlık (anemi) durumu or-
taya çıkar. Granüllü akyuvarlar (nötrofil,
eozinofil, bazofil) güçlü lizozomları vardır.
Granülsüz akyuvarlar lenfosit ve monosit-
lerdir.
SIRA SENDE - B
Yüksek rakımlarda yaşayan bireylerde alyu-
var sayısının artış göstermesinin temel nedeni
aşağıdakilerden hangisidir?
A)
B)
C)
D)
E)
Vücut sıcaklığını korumak için daha fazla ener-
ji ihtiyacının olması
Daha fazla karbondioksit taşıyabilmek için al-
yuvar üretiminin artması
Oksijenin kısmi basıncının azalması nedeniyle
dokulara yeterli oksijen taşımak
Kan plazmasında iyon miktarını artırma gerek-
I iliği
Trombosit üretiminin azalmasıyla oluşan hüc-
resel dengeyi sağlama
