/8./jmte / BİTKİLERDE MADDE TAŞINMASI
19.
20.
21.
22.
Örnek Sorular
Bitkilerde su taşınımını sağlayan,
I. kök basıncı,
terleme-çekim ve kohezyon,
III. kılcalllk
faktörlerinin etkinlik dereceleri arasındaki
ilişki aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?
B) ı, III C) II » ı
D) II III
E) III
Aşağıdakilerden hangisi odunsu bitkilerde
suyun köklerden yaprağa taşınmasında et-
kili faktörlerden biri değildir?
Bitkilerde terleme sürekli gerçekleşirken, fotosentez sadece gündüzleri ger-
çekleşir. Aşağıda terleme ve fotosentez hızının zamana bağlı değişim grafikleri
verilmiştir:
Terleme hızı
Gece Gündüz Gece Zaman
Fotosentez hızı
Gece Gündüz Gece Zaman
A)
B)
C)
D)
E)
Odun boruların kılcal yapıya sahip olması
Yapraklardan terlemeyle su yitirilmesi
Su moleküllerinin yarattığı kohezyon kuv-
veti
Kökteki emici tüylerde ozmotik basıncın
yüksek olması
Soymuk borularında taşınan besin mad-
delerinin ozmotik basıncı artırması
(2010-LYS)
Bitkilerde terleme,
II.
III.
Madensel tuzların taşınmasına yardımcı
olma
Bitkinin aşırı ısınmasını önleme
Fotosentez ürününün köklere taşınması-
nı sağlama
işlevlerinden hangilerini gerçekleştirir?
A) Yalnız I
B) Yalnız II C) Yalnız III
D)lvell
Terleme hızı
E) l, II ve III
(1994 -ÖSS)
x
Terleme hızına etki eden çevresel faktörler
ile ilgili yukarıdaki grafikte X yerine aşağı-
dakilerden hangisi yazılabilir?
A)
B)
C)
D)
E)
16
Sıcaklık
Havanın nem miktarı
Kütikula kalınlığı
Rüzgarın hızı
Stoma sayısı
D
17
18
c
Kurak ortamda yaşayan bitkiler gündüzleri stornalarını kapatarak terle-
meyi azaltırlar. Bu nedenle bu bitkilerin gece yaptıkları terleme miktarı gündüz-
den fazladır.
Bitkilerdeki terleme olayı,
1. bitkinin aşırı ısınmasını önleme,
2. topraktan mineralce zengin su alınıp yaprağa taşınması
işlevlerini gerçekleştirir.
Terleme Hızına Etki Eden Faktörler:
Terleme hızına etki eden faktörler genetik ve çevresel olmak üzere ikiye ayrılır.
a. Genetik Faktörler:
Yaprağın anatomik yapısı: Yapraktaki stoma sayısı, stomanın konumu, kü-
•
tikula kalınlığı ve tüy miktarı gibi faktörler terleme hızını etkiler.
Yaprağın yüzey alanı: Sulak bölge bitkilerinin yaprakları geniş bir yüzey ala-
nına sahiptir. Kurak bölge bitkileri terlemeyi azaltmak için iğne yapraklara
sahiptir.
Kök/gövde oranı: Kurak bölge bitkilerinde kök sistemi, sulak bölge bitkile-
•
rinde sürgün sistemi daha gelişmiştir.
b. Çevresel Faktörler:
Havanın nem miktarı artarsa, bitkinin terleme hızı azalır.
Ortamın sıcaklığı arttıkça, bitkinin terleme hızı da artar. Bazı bitkiler aşırı
•
sıcak havalarda stomaların kapatarak terleme hızını azaltabilir.
Topraktaki su miktarı arttıkça terleme hızı da artar.
Rüzgar ortamdaki nemi uzaklaştırdığı için terleme hızını artırır.
•
Aşağıda kurak bölge bitkilerinde terleme hızını azaltan adaptasyonlar
verilmiştir:
• Yaprağın yüzey alanı dardır.
• Stoma sayısı azdır.
• Stomalar daha çok yaprağın alt epidermisinde yoğunlaşmıştır.
• Yaprakta kalın bir kütikula tabakası bulunur.
• Yaprakta bol miktarda örtü tüyü bulunur.
STOMA
Stomalar bir çift bekçi hücre (kilit hücre) ve bunların arasındaki bir boşluktan
oluşur. Bekçi hücreler kloroplast içerdiğinden fotosentez yapabilir.
Bekçi hücrelerin iç çeperleri kalın, dış çeperleri ise incedir. Çeperlerdeki kalınlık
farkı stomaların açılıp kapanmasında önemli rol oynar.
354
