jKLjîvfl (SYCAKL]K)
b. Dünya'nın Günlük Hareketi (Günün Saati)
Dünya'nın günlük hareketi yani ekseni çevresindeki hareketi sonucu; gün
İçinde güneş Işınlarının yere düşme açısı değişir. Sabah ve ikindiden sonra
güneş Işınlan eğik açı İle düşerken Öğle vakti büyük açılarla düşer. Bundan
dolayı sabah ve akşam üzeri sıcaklık ortalaması düşük, Öğle ya da öğleden
sonrasında İse yüksektir.
Gün içinde güneş ışınlarının en büyük açı ile düştüğü an olan öğle vakti,
günün en sıcak anı değildir. Isı birikimi nedeniyle günün en sıcak anı, Öğle-
den birkaç saat sonrasıdır. Yine aynı nedenle akşam güneş batarken
Ölçülen sıcaklık. sabah güneş doğarken Ölçülen sıcaklıktan yüksektir.
c. Eksen Eğikliği
Yer ekseninin, yörünge düzlemi İle yaptığı açı (eşe 33) eksen eğikliği olarak
nitelenmektedir. Yer'in yıllık hareketi sırasında eksenin eğik olması Güneş
Işınlarının yere düşme açısını ve gündüz süresini etkilemektedir.
Bu durum, gündüz süresinin uzun, Güneş ışınlarının yere düşme açısının
büyük olduğu yazların sıcak olmasına; gündüz süresinin kışa, Işınlarm yere
düşme açısının eğik Olduğu kışların soğuk olmasına neden Olur.
Genel olarak, nisan • eylül döneminde Kuzey Yarımküre Güneş'ten düla
fazla yararlanır. Bu nedenle bu aylar Kuzey Yarırnküre'de yaz aylan olarak
nitelenebilir. Aynı dönem Günay Yarımküre'de kıştır.
Ekim mart döneminde Güney Yarımküre'de gündüzler daha uzun ve Işın-
lann geliş açısı büyüktür. Bu nedenle ekim - mart dönemi Güney Yarım.
küre'nln yazı olarak nitelenebilir. Aynı dönem Kuzey Yarımküre'de kıştır.
2. Atmosferin Etkisi
Atmosfer, kendisini oluşturan gazların ve yerin ısınmasını, ısınmış olan yer-
den geri verilen Işınların uzaya gidişini değiştiren ve Işının hava akımlarıyla
taşınmasını sağlayarak önemli roller oynar.
Atmosferin etkileri gruplandırılabilir:
a. Güneşten gelen Işınlara etkisi
b. Yerden geri verilen ışınlara etkisi
c, Sıcaklık taşınmasına neden olarak, enerjinin başka yerlere ulaşmasını
sağlamada etkisi
a. Atmosferin Güneş'ten gelen Işınlara etkisi
Atmosfer Güneş'ten gelen Işınları kırmak, yansıtmak. dağıtmak, emip yut-
mak (absorba etmek) yoluyla önemli oranda tutarak azaltır. Bu durun,
Güneş'ten gelen enerji İle yere ulaşan enerji arasında fark belirmesine yol
Tutulma miktarı, Işınların atmosferde aldığı yolun uzunluğuna, bu da
geliş açısına bağlıdır.
Coğrafya 1-2 Konu Amatırnfr I Soru Bankası
Yaz ve kışın (mevsimlerin) beür"ğİ en-
lemle ilgilidir. Güneş geliş açıy-
mn çok değiştiği orta enlemlerde mevsim-
ler "ha belirgindir. Alçak yüksek en;
'emlerde Güneş ştnlannm geliş açışı
değiştiği İçin mevsimler beWrgİn değildir.
ÖRNEK SORU:
Afrika 36' Kuzey ve 34' Güney enlenen
arasında yer almaktadır.
Güney Afrika kıyılarında ocak ayı SICak.
lığınm Kuzey Afrika kıyılarından daha
yüksek olması aşağıdakilerden hangi.
şlyle açıklanabilir?
A) Basınç özellikleriyle
B) Mevsim koşullar"
C) Denize göre konumla
D) Yer7n küresel şeklb.•le
E) YerşekjMeriyb
ÇÖZÜM:
Güney Yanmkûro'de ocak ayında yaz
mevsimi Kuzey Yanmkûre'de İse kış mevsi-
mi yaşanır. Bu nedenle Afrikam Güney
Yanmkûre'de yer alan güney kıyılarınch
ocak an Sıcaklığınm Kuzey Yarımküre'd8
alan kuzey kıyılarından yüksek olması
mevsim koşullan ile aç"nabiWr.
YANIT'. B
(SüCAKLüK)
Şnların atmoskrde aldığı yol Şu faktörlere bağlı olarak değişiklik gösterir;
Güneş Işınlarınm geliş açısı; Güneş Işınlarının atmosferde aldığı yol İle
Güneş Işınlarının geliş açışl arasında ters Orantı vardır. Yani güneş Işın-
lan ne kady büyük açıyla gelirse, atmosferde aldğl yol 0 oranda kısal-
olur (Şekil-5). Işınların atmosferde aldığı yol ne kadar kısalırsa, o
Ölçüde tutulrnaşl da azalır.
YI
Şekil-5.• 21 Mart - 23 Eylül'de güneş Işınlarının atmosferde aldığı yol
21 Mart ve 23 Eylül'de tutulma en az Ekvaty•cja. en fazla Kutup Noktalan' nda
Dünya'nın şekli (enlem); Enlem Işınların geliş açısını belirlediği
tutulrna oram da bundan etkilenir. Işınların dk geldiği enlemlerde tutul-
ma az, sıcaklık yüksek olur.
Eksen eğikliği; açsen eğiküği Işınların geüş açısının yıl İçinde de-
ğişmethe neden Olduğu İçin tutulma yıl İçerişinde değişme-
neden Olur.
21
21 Aralık
Şekil-6.• 21 Haziran ve 21 Aralık'ta güneş atmosferde aldığı yol
21 Haziran'da hltufrna oram en az Yengeç Dönendesi'nde (23' 271 Kuzey)
21 Arahkh tutMna oram en az Oğlak Dönencesi'nde (230 27' Güney)
gerçekleşir. Bu Erihlerde tutulma oranının en fazla Olduğu enlemler, güneş
Çlnlanmn Ne düştüğü. Işınlarm aünosferdeki yolunun en uzun Olduğu
67 33 enlemkri yani Kutup Dairelerfdir (Şekil-6).
Dünya'nın günlük hareketi (günün saati); sabah ve akşam üzeri Işın-
geldiği için atrno*rde aldıkları ya uzundur. Öğle vakti İse şmlar
da-ıa dk geldiği İçin aldıkları yol data kısa, tutulma oranı azdır.
ÖRNEK SORU:
2327
Atmosfere girdiklerinde aym oranda
enerji yüklü Işın demetlerinden han.
g'sinde 21 Aralık tarihinde tutulma oram
daha fazla Olur?
A) T, B)T2 C)T3 D)T4
ÇÖZÜM:
Güneş ışınlarının yere düşme açısı büyü-
dükçe atmosferde aldığı yo/ kısalmış olur.
Işınların atmosferde aldığı yol ne kadar
kısalırsa, 0 Ölçüde tutulması da azalır.
Işınların dik geldiği enlemlerde tutulma az,
eğik geldiği enlemlerde ise tutulma fazla
Olur. 21 Aralık'ta güneş Işınlarının dik açıy-
la düştüğü Oğlak Dönencesrncje (230 27'
Güney) tutulma oranı daha az olurken
güneş Işınlarının eğik düştüğü Kuzey
Kutup Dairesi'nde (660 33 Kuzey) tutulma
oranı en fazladır.
YANIT: A
ÖRNEK SORU:
L Yüksem
II. Denize göre konum
III. Ekvator'a olan uzaklık
Yukarıdakilerden hangileri güneş Işın-
lanmn geliş açısını etkileyen faktörler-
A) Yalnız I B) C) Yalnız III
D) iveli
ÇÖZÜM:
E)ıveııı
—132—
1'11-•
—133—
Ekvator'a olan uzaklık, yani enlem güneş
ışınlarının geliş açısını etkileyen faktörler-
den biridir.
YANIT: C
Coğrava I -2 Konu Soru Bankası
