jKLjîvfl (BASffNÇ RÜZGARLAR)
3. Yerel Rüzgarlar
Genel atmosfer dolaşımının içinde yerel farkları, yöresel İsimleri olan rüz-
gâflardır.
Bu tür rüzgarlardan burada sadece Akdeniz çevresinde etkili olanlardan
bahşedilecektir.
Şlrçççp
S İro
Soğuk Yerel Rüzgarlar
Dağlar ve yüksek platoların, ova, vadi ve deniz kıyılarına göre daha soğuk
Oldukları kış ve İlkbahar aylarında etkili Olan ve sıcaklığı düşüren rüzgar-
lardır. Bunların hızları, esiş sayılan ve zamanları düzensizdir. Farklı ülke,
bölge ve yörelere göre farklı isimlerle adlandırılırlar.
Mistral: Fransa'nın iç kesimlerinden Akdeniz'e doğru çok hızlı esen soğuk
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki haritada mevsiminde
deniz çevresindeki Ortalama hava hare-
ketleri gösterilmiştir.
Haritaya göre, aşağıdakilerden hangisi
söylenemez?
A) Yazm Anadolu'da, daha çok kuzey
sektörlü rüzgarlar etkilidir.
B) Asor yüksek basmç merkezi, yazın Ak-
deniz çevresinüki hava hareketle"th
kaynağım Oluşturur.
C) Yunanistan'a yazm üzeriz*'
gelen rüzgarlar bol yağış getirir.
D) Yazın hava hareketlerinin yönü, genel.
llWe Avrupa üzerinden Basra alçak ba-
ynç alanına doğrudr.
E) Yum Türkiye'nin kuzey kryılanrth
rin ve nemli rüzgarlar egemendr.
ÇÖZÜM:
Harimya göre, TûrkWeVe ügarW
daha çok kuzeyden gelmektedir BJ
rüzgarlarm kaynağı kuzeybaüşm•
da yer alan Asor yüksek basınç merkezm
Bu rüzgarlar, Türkiye'nin kuzey hythn-
na Wadeniz'i geçerek kuzeyden gem-
İçin serin ve nemlidir (E). Yun Aşar'"
kaynaklanıp Avrupa'yı geçen hava hare-
ketleri Basra alçaktasınç ahruna
gider Türkiye'nin batısında yer ağn
Yunanistan'a yazın rüzgarlar Akdeniz
üzerinden değil, kuzeyinden gelmeMedİr.
Yunanistan'a üzerinden gelen
rüzgarlar, yağış getirmez
YANIT: C
— 164—
İKLİM (BASINÇ ve RÜZGARLAR)
Fön: En tipik görüldüğü yer. Avrupa Alpleri ' nin kuzey etekleridir. Tür-
kimde Toroslar ve Kuzey Anadolu Dağları'nm her İki yamacında
da etkMdk.
Bir dağın *vasini aştıktan sonra diğer yamacından aşağıya doğru
alçalıcı hava hareketi özelliği gösteren rüzgarlardır (Şekil-10).
NEMLİ
Şekil-IO: Fön rüzgârının oluşumu
FM rüzgarı. zirveden dağın eteğine alçalarak İndiği İçin sıcaklığı her
m'de 1 •C artmr. Sıcakhğl arürdlğl İçin. yağış oluşumunu Önler ve nem
Bitkiler üzerinde bazen olumlu (Doğu Karadeniz kıyılarında
zeytinin yeüşrneşine neden Olur) bazen de Olumsuz (Toroslar'ın İç Anadolu
eteklerinde yazın nem açığını artırdığı İçin tanm ürünlerine zarar verir) etki-
Mİ vardır. Aştığı yüksekliği He indiği bölgenin yüksekliği arasında-
ki Wk. sıcaklığı belfler.
Türkiye'de Yerel Rüzgarlar
KB
K*şWno
Türkiye'de,
Kuzeyden esen rüzgarlar sıcaklığı düşürür.
Güneyden esen rüzgarlar İse sıcaklığı artım.
Bu durum Türkiye'nin Kuzey Yarımküre'de yer aldığının kanıtıdır.
4. Tropikal Siklonlar
Tropikal Kuşakla, genel" şiddeü snrna Oluşan alçak basınç
*anlarının merkezini Oluşturduğu rüzgarlardır. Çök hızlı fırtınalar halinde
belirip dönerek bir merkeze doğru eserler. Hızları 150 km'yi aşan, genellik-
le sarmal karakterli rüzgarlardır. Yükselici hava hareketlerinin ve su
buhanmn da oluşurnlannda Önemli katkılan vardır. Sarmal karakter kazan-
nün Dünya'nm ekseni çevresindeki dönüşünden kaynaklanır.
Okyanuslar üzerinde oluşurlar, kıyılarda yıkıcı etkilere neden olduktan son-
ra kara içlerhde zaythar ve sona ererler. Tropikal Kuşak'ta büyük zararlara
yol açan, bu şiddetli rüzgarlara Asya'da Tayfun, Orta Arnerika'da Hurrican,
İspanyolca konuşulan bazı tropikal bölgelerde Tornado adl verilir.
Bunlardan tayfun ve hurrican daha geniş çaplı tornado İse daha dar çaplı
Ve kısa süreli horturnlara neden olur. Tornado en güçlü ve yıkıcı firma
düak tanınır. En tehlikeli olanları Mississippi vadisinde görülür.
ÖRNEK SORU:
Enlemin sıcaklık dağılışı üzerindeki etkisi
nedeniyle Kuzey Yarımküre'de güneyden
esen rüzgarlar ılıtıcı etki yapar.
Aşağıdakilerden hangisi bu duruma
örnek gösteril emez?
A) Fön
C) Hamsin
B) Lodos
D) Sirocco
Bora:
ve kuru rüzgarlardır.
Dalmaçya kıyılarında vadilerde kanalize olarak çok hızlı esen,
soğuk ve kuru rüzgarlardır.
Krivetz: Romanya'dan Karadeniz kıyılarına doğru Bükr«te
10'-15 'C düşmesine neden Olan rüzgarlardır.
Etezyen:Ege Denizi'nde yazın kuzeyden esen rüzgarlara denir.
Sıcak Yerel Rüzgarlar
Sirocco: Büyük Sahra'da doğup, Akdeniz'e doğru esen hatta İtalya ve
Yunanistan kıyılarına kadar ulaşan sıcak rüzgarlardır. Kuzey
Afrika'da kurak, Akdeniz'i geçtikten sonra ulaştıkları kıyılarda
nemli eserler, çoğu zaman yağış da bırakırlar.
Hamsin: Mısır'da Libya Çölü'nden Akdeniz'e esen rüzgarlardır. Özellikle
ilkbahar aylarında çok sıcak ve kuru eserler.
Samyeli: Suriye ve Irak'tan Türkiye'ye doğru esen rüzgârlardır.
Coğrava 7-2 Konu Anlatımlı / Scru Eankaşl
— 165—
E) Keşişleme
ÇÖZÜM:
Fön rüzgarları, dağların yamaçlarından
alçalan hava kütlelerinin oluşturduğu rüzgar-
'ardır, Oluşumlarında yerşekilleri etkili Ol-
muştur. Enlemin etkisi yoktur.
YANIT: A
ÖRNEK SORU:
Bir yörede,
l. fön rüzgârlarının görülmesi,
II. güneyden esen rüzgârlarınm hava Sl-
cakllğım düşürmesi,
III. dağ ve vadi meltemlerinin etkili olması,
M sürekli dinamik yüksek basınç mer•
kezinden etkilenmesi
Özelliklerinden hangileri, yörenin ma•
tematik konumu İle açıklanamaz?
41 veli B) ivem C)llvelll
E) 111ve1V
D)llveıv
ÇÖZÜM:
I ve III —ş Özel konum
II ve IV —ş matematik konum İle ilgilidir.
YANIT: B
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımı,' / Soru Bankası
