—J En Önemli temsılcışl 18. yüzyıl divan şairi NeCımldİr. Divan Şa-
i'leri Enderunlu Fazıl, Enderunlu Vasıf ve Cumhuriyet Dönem
Yahya Kemal Beyatlı bu türün diğer Önemli temsilcileridir.
ÖRNEK
Geçer firkat zamanı böyle kalmaz
Sağ olsun şevdügüm Mevlâ kerimdür
Onulmaz yâreler bitmez İş olmaz
Sağ olsun sevdügüm Mevlâ kerimdür
Olursa Hazretsi Hak'dan İnâyet
Gül-i sad-berg olur her dag-ı hasret
Gider fürkat gelür eyyam-' vuslat
Sağ Olsun şevdügüm Mevlâ kerimdür
MUHAMMES
-j Beşer dizelik bentlerden oluşur.
Lj Bent sayısı 4-8 arasında değişir.
Konu sınırlaması yoktun
-J Uyak düzeni aaaaa, bbbba, cccca, dddda .
ÖRNEK
biçimindedir.
Ey hayâlün halveti nakd-l revânum mahzeni
Gözyaşı Olur revân her dem hayâl itsem şeni
Lutf umup senden ser-i kuyunda tutdum meskeni
Gel gözüm nûru Fuzuli tek çok ağlatma meni
İncimez mi hâtırun munca tigânımdan menüm
NOT
Muhammes nazım biçiminin farklı adlarla anılan birkaç türü
vardır.
Tardiye: Muhammesin Özel bir biçimidir. Tardiyede bentlerin
son mısraları, öteki mısralarla kafiyeli değildir.
Tahmis: Beşleme anlamına gelir, bir gazelin beyitlerinin üze-
rine aynı Ölçü ve uyakta üçer mısra eklenerek yazılır.
Taştir: Bir gazelin beyitlerinin arasına aym ölçü ve uyakta üçer
dize eklenerek oluşturulan muhammeslerdir.
TERKİBİBENT
Bentlerle kurulur, bent sayısı 5-10 arasında değişir.
Her bent, 5-10 arasında değişen beyitlerden meydana gelir.
Bentlerin son beytine vasıta beyti denir. Vasıta beyti, her ben-
din sonunda değişir ve bentten farklı bir biçimde uyaklanjr.
Vasıta beytinin üstündeki beyitlere terkiphâne adı verilir.
Örnek uyak düzeni genellikle şu şekildedir:
I. Bent: aa xa xa xa, xa, vasıla beyti: bb,
(aa, ba, ca, da, ea vasıta beyti: fi)
II. Bent: cc xc xc xc vasıta beyti: dd
Genellikle, hayattan ve talihten şikâyet; dinî, felsefi, tasavvufi
düşünceler, toplumsal yergi niteliğinde eleştiriler İşlenir,
Mersiyeler, genellikle terkibibent biçiminde yazılır. Bâki'nin,
Kanuni Sultan Süleyman'ın Ölümü üzerine yazdığı ünlü
Kanuni Mersiyesi, bu nazım şekliyle kaleme alınmıştır,
16. yüzyıl divan şairi Bağdatlı Rûhi terkibibentleriyle ünlüdür.
Ayrıca Tanzimat Sanatçısı Zya Paşa da Bağdatlı Ruhi'nin ese-
rine yazdığı nazire mahiyetindeki Terkibibent'iyle adından söz
ettirmiştir.
TERCİİBENT
Terkibibende benzer. Terkibibentten ayrılan yönü, vasıta beytinin
her bendin sonunda aynen tekrarlanmasıdır.
Tercübentte vasıta beytinin üstündeki beyitlerin tümüne tercihâne
adı verilir.
Genellikle Allah'ın gücü, evrenin sonsuzluğu, doğanın ve ya-
şamın karşıtlıkları gibi konular İşlenir.
Terciibentleriyle ünlü şairler, divan şairi Bağdatlı RûhÎ ve Tan-
zimat sanatçısı Ziya Paşa'dır.
UYARI
Divan edebiyatında yukarıda özellikleri sıralanan nazım
biçimleri yanında pek sık kullanılmayan müseddes (altılı),
müsebba (yedili), müsemmen (sekizli), mütessa (dokuzlu),
muaşşer (onlu) gibi başka nazım biçimleri de vardır.
81
