İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK TARİHİ
Uygur Devleti'nin en parlak devridir.
ARİ
DERS
OT
ö
6
Talas Savaşı (751) nedeniyle Çin imparatoruna karşı çıkan isyanları bastırarak imparatorun kızıyla evlenmiştir.
Türk boyları üzerine seferler yapıp onları yönetimi altına alarak, ülke sınırlarını genişletmiştir.
Şine Usu Yazıtı Moyen-Çur adına dikilmiştir.
Moyen-Çur'un ölümünden sonra yerine oğlu Bögü Kağan geçmiştir.
Bögü Kağan Dönemi1759•780) (ünvanı, Tannda kut bulmuş İl-Tutmiş Alp Külüg Bilge Kagan)
Uygur Devleti, Bögü Kağan zamanında oldukça zenginleşmiştir. Büyük saraylar onun döneminde yapılmıştır.
Bögü Kağan Döneminin en önemli olayı ise Manihaizm dininin ülkeye girmiş olmasıdır. Manihaizm dinini kabul
eden Bögü Kağan, Karabalgasun şehrinde bir tapınak yaptırmıştır.
Onun zamanında Mani dini devletin resmî dini hâline gelmiştir.
Bögü Kağan, Manihaizm'i kendi halkına kabul ettiren ilk ve tek hükümdardır.
762'deki Lo-yang Seferi'nden sonra Manihaist rahiplerle tanışan Bögü onları Karabalgasun'a dönerken yanında
götürmüş, onların etkisiyle Manihaizm inancını kabul etmiştir.
NOT..
821 yıhnda Orduballk'l ziyaret eden Arap sewahı Tamim İbn Bahr'ın bildirdiğine göre Manihaizm şehirli hal-
kın bağlı olduğu iki dinden (diğeri Gök Tanrı inancı) biri idi. Bu da gösteriyor ki bütün propagandalara rağmen
Mani dini Uygurlar arasında tam olarak yaygınlaşmamıştı.
Manihaizm dini, et yemeyi ve savaşmayı yasakladığı Uygurların savaşçı yeteneklerini azaltmıştır.
Uygurlar bu dinin etkisi ile yerleşik hayata geçiler.
Yeni dinlerini halkın öğrenmesi amacıyla çok sayıda kitap yazdılar. Bu kitapların basımında matbaanın temeli
sayılabilecek kalıplar kullanmışlardır. (Irk Bitig — Altun Yaruk)
Yerleşik hayata geçen Uygurlar, tarım ve ticarette önemli gelişmeler kaydettiler. Tarım alanında sulama kanalları
yaptılar.
Uygur hükümdarları İdikut, Kül ve Ay Tengri unvanlarını kullanmıştır.
Bögü Kağan, Çin seferine karar verme konusunda çıkan bir anlaşmazlık bahanesiyle veziri Baga Tarkan tarafın-
dan öldürülmüştür (780). Ondan sonra Uygur Devleti'nin başına Baga Tarkan geçmiştir.
Baga Tarkan Dönemi (780-789)
Kırgızları mağlup eden Bögü Kagan Çin'e yönelince, böyle bir seferi istemeyen Tun Baga Tarkan onu öldürdü ve
Alp Kutlug Bilge Kagan adıyla tahta çıktı (779-789). Yaglakar âilesi dışından olan ve idareciliği övülen bu kagan,
Kırgızları tekrar mağlup eti ve bir Çinli prensesle evlenerek Uygur tüccarların Çin'de yaşadıkları sorunları çözdü.
Yerine "Ay Tanrıda Kut Bulmış Külüg Bilge Kagan" (789-790) ve onun da yerine Kutlug Bilge (790-795) geçti.
Baga Tarkan ve daha sonraki kağanlar zamanında ortaya çıkan açlık, kıtlık ve salgın hastalıklar devleti iyice za-
yıflatmışnr. 840 yılında Kırg«zlar, Uygur ülkesine girip, başkenti alarak hakanı öldürüp ve Uygur Devleti'ne son
vermişlerdir.
Uygur Devleti'nin yıkılmasından sonra Uygurlar Karluk ülkesine, Çin sınırlarına, Beşbalık ve Turfansa yerleşerek
burada yeni devletler kurmuşlardır.
wwwdizgikitap.com
13
SühLYALÇlN
