İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK TARİHİ
Mukan Kağan DönemiA553•572)
ö Köktürk Devleti'nin en parlak dönemindir.
ARİ
DERS
0
b Devleti amcası İstemi Yabgu ile birlikte yönetmiş, devletin batısını amcası İstemi Yabgu'nun (552-576) yöneti-
mine bırakmışür.
Mukan Kagan dönemi Köktürkler için tam bir fetih yılları oldu. Töles boyları, T'u-yü-hunlar, Kitanlar, On Ogurlar
ve Kırgızlar itaat alüna alındı, birçok Türk boyu ve yabancı topluluklar devlete bağlanarak, Batıda Akhunlar mağ-
lup edildi. Aynca bu yıl içinde birkaç kez Batı Wei topraklarına yağma akınları yapıldı. Mukan Kağan büyük bir
Fatih idi. Devrinde Doğuda Kore'den, batıda Karadeniz'e kadar geniş coğrafyada hâkimiyet tesis edildi. Çin'deki
Chou ve Ban Wei hanedanlığı yerine kurulan Ch'i devletleri üzerinde baskı oluşturuldu.
İstemi Yabgu, İpek Yolu'nun kontrolünün Türklerin elinde olmasını sağlamak amacıyla Akhunlara karş Sasani-
lerle iş birliği yapmış, Akhun Devleti'nin yıkılmasını sağlamıştır.
556 yılında İstemi Yabgu, 557'de ise Mukan Kagan'ın komutasındaki ordu Akhunları mağlup etti. Akhunların
ortadan kaldırılmasıyla Göktürkler ile Sasaniler komşu haline geldi ve kısa sürede arada ihtilaflar çıktı, Bunun
üzerine İstemi, Sasani Hükümdarı Anuşirvan'a karşı Doğu Roma (Bizans) ile temasa geçerek, 567 yılı sonlarında
Maniakh başkanlığında bir heyeti İstanbul'a gönderdi. Karşılıklı diplomatik temaslar sayesinde Sasanilere karşı,
Göktürk-Bizans ittifakı tesis edildi. İstemi Yabgu'nun uyguladığı batı siyaseti sayesinde Bizans ile Sasani devlet
teri 571 yılından 590 yılına kadar sürecek olan bir savaşa tutuştu.
NOT.
İran ile uzlaşma ümidini kesen İstemi Bizans'a dondu ve İstanbul'a Sogdlu ipek taciri ve diplomat Maniakh baş-
kanlığında bir heyet gönderdi (567 sonlan). Tarihte bu, Orta Asya'dan Doğu Roma'ya giden ilk resmi heyet idi.
İpek meselesi Göktürkler kadar, Bizarwı da ilgilendirdiği için, Bizans'ta İmparator Justinos II, Türk elçilerini ilgi 'il
J ile karşılamış, İsteminin gönderdiği "İskitçe" (Türkçe) mektubunu okutmuş ve Maniakh'm ağzından teşebbü-
I sün ciddiliğini anlamıştı. Bir itüfak antlaşması yapmak üzere, umumi vali Zemarkhos başkanlığında bir heyeti
yola çıkarmıştır. (569 Ağustos başı).
Mukan Kagan'ın rahatsızlığı şiddetlenince yerine kardeşi Taşpar (Ta-Po) Kagan seçildi. 572-581 arasında dokuz
yıl tahtta kalan Taşpar dönemi Köktürk tarihinin parlak zamanlarından biri oldu.
Taspar Kagan, devlet idaresinde yeni bir teşkilatlanmaya gitti. Ağabeyinin oğlu İşbara'yı doğu tarafına, kardeşi-
nin oğlu Börü'yü de batı tarafina "küçük kagan" tayin etti ve kendisini "Kaganiar Kaganı" seviyesine yükselti.
Taspar Kagan Budist tapınakları inşa ettirdi. Her bakımdan güçlü bir devlet teslim almıştı; ancak ihtişamına rağ-
men yaptığı bazı hatalar devletin geleceğini önemli ölçüde etkiledi.
Ta-po, bir Ts'i prensesi ile evlenmek düşüncesine kapıldı ve ayrıca, Türk topluluğu için zararlı yönleri önceki
devirlerde ileri görüşlü Türk idarecileri tarafindan ortaya konulmuş olan Buda dinini, Budist misyonerlerin tel-
kinlerine kanarak memlekette himayeye kalktı; bir Budist tapmağı ve bir Buda heykeli yaptırdı. Gök-Türk gücü
zayıflamaya yüz tutmuş gibi idi. Ta-po dış siyasette de yanlış adımlar attı. Ts'iler 577'de Chou hanedanı tarafın-
dan yıkıldığı zaman, oradan kaçarak kendisine sığınan bir Ts'i prensini "Çin kağanı" ilan etti.
Mukan Kagan ölmeden önce kardeşi Taspar'ın kagan olmasını vasiyet etmişti. Ağabeyinin bu iyiliğini unutma-
yan Taşpar Kagan da ölmeden önce Mukan Kagan'ın oğlu Ta-lopien'in tahta geçmesi vasiyetinde bulundu. An-
cak Ta-lo-pien'in annesinin Türk olmaması sebebiyle meclis Kaganllğl onaylamadı ve müzakereler sonucunda
Kara Kagan'ın oğlu İşbara'mn tahta çıkması kabul edildi (581). Bu durumu kabullenemeyen Ta-lo-pien ise Apa
Kagan unvanını alarak kuzey bölgelerine çekilmek zorunda kaldı.
wmvdİzgİkİtap.com
9
ShMLYALÇlN
