İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK TARİHİ
ARİ
DERS
OT
ö Çinli prenseslerle evlenme geleneği ile Çinli prenseslerin casusluk faaliyetleri, Hun boyları arasındaki iktidar
kavgaları, MÖ 58 yılında Doğu Hun ve Bafi Hun olmak üzere ikiye ayrılmıştır.
6 Bu ikiye ayrılışın nedenlerinden biri de Büyük Hun İmparatorluğu'nun başında bulunan Ho-han-yeh'in ekono-
mik sıkıntıları da neden göstererek Çin egemenliğine girmek istemesidir ki bu düşünceyi kardeşi Çiçi, "atalarına
saygısızlık" olarak kabul edip esaret altına girmeyi reddetmiştir.
Zamanla Çin hâkimiyetine giren Hun Devleti'nin siyasal varlığı 216 yılına kadar devam eder.
Hun Devleti'nin parçalanmasıyla Tabgaç, Akhun ve Avar Devletleri kurulmuştur.
TABGAÇ DEVLETİ (385-550)
Hunların yıkılmasından sonra Çin'e giden Türklerin kurduğu devletlerden biri de Tabgaç Devleti'dir.
IV. asır sonlarına doğru Kouei adında bir Türk başbuğu tarafından 385 yılında kurulmuştur. Önceleri küçük oy-
maklar halinde kendi reislerine tabi yaşayan boyları Kouei derleyip toplamış, tek idare altında birleştirmiştir.
Devletin merkezi Kuzey Çin'dek Tai bölgesidir. 409 yılına kadar hüküm süren Kouei, daha sonra ideal bir hayat
sahası, bozkır olan Ordos bölgesine yönelmiş ve burasını Çin hâkimiyetinden zorla koparmıştır.
Tabgaç hükümdarı Tao geleneksel hayat tarzının bozulup kimliklerinin kaybolacağı gerçeğini gördüğü için halkını
Budizme karşı korumak istemiştir. Tao'ya göre, "Türk süvarileri kurt, Çinliler düve gibidir”.
Tao'nun ölümünden sonra gelen hükümdarlar döneminde ülkede Budizm yayılmaya başladı. Hong devrinde
Budizm o kadar yayıldı ki Tao'nun dikkat çektiği tahribat gerçekleşti. Tabgaçlar yavaş yavaş Budizm yoluyla,
dindarlık gayretiyle Çinlileşmeye başladılar. Çince öğrendiler, Çinlilerle akraba oldular. İmparator Hong, niha-
yetinde devlet merkezini Çin'in tam ortasındaki Lo-yang'a nakletti. Bütün bunların üstüne Türk dilini de yasak
etti, resmî yazışmalarda Türkçe ibareleri çıkarttı. Eski Türk örf, âdet ve ananelerini, yani Türklükle ilgili bütün
hatıraları resmen yasaklayan bir emirnameyi 495 de ilan etti. Artık bu tarihten sonra Tabgaçlar Türk tarihinin bir
parçası olmaktan çıkmıştır.
TabgaçDevIeö, biryandanqnlilerindevletmemuriyetlerinegetirilmesi, diğeryandan Budizm ve Konfüçyanizm'in
etkisi ile Çinlileşmeye başlamıştır.
Göktürklerin Orhun bölgesine dikökleri bengü taşlarda Orhun Kitabeleri Çin adı yerine kullanılan "Tabgaç" söz-
cüğü, gerçekte IV. yüzyılda Kuzey Çin'de etkili bir politika ile sivrilen Tabgaç Devleti'nin adından yadigârdı.
AKHUNLAR (EFTALİTLER) 420-567
Orta Asya'dan batıya göç eden Hunlardan bir kısmı Afganistan ve İran bölgesine inerek V. yüzyılda Akhun
Devleti'ni kurmuşlardır.
Devletin başkenti Belh, dini Gök Tanrı'dır.
480 yıllarında İran'da patlak veren Mazdek İsyanı'nın bastırılmasında Akhunlar etkin rol oynamışlardır. Bazı
Sasani (Firuz-Kavad) imparatorları Akhunlara sığınmıştır.
İpek Yolu'nu ele geçirerek canlı bir şekilde kullanmışlardır.
Batı Göktürk Hükümdarı İstemi Yabgu'nun batıya yönelmesiyle Akhunlar ile Göktürkler karşı karşya gelir, Sa-
saniler de Akhunların zayıflığından istifade etmek için Göktürkler ile antlaşma yaparak Akhunların varlığına son
verirler.
www.dizgikitap.com
5
SeQa„LYALÇiN
