İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK TARİHİ
ARİ
DERS
0
Hunlardan itibaren yönetimle ilgili kararlar almak ve alınan kararları uygulamak amacıyla devlet yetkililerinin
bulunduğu Ayukı (Bakanlar Kurulu) adı verilen kurul oluşturulmuştur. Ayukl'nın başnda "aygucı" veya "ijgen adı
verilen bugünkü başbakan bulunurdu.
Türk devletlerinde "buyruk" adı verilen hükûmet üyelerinin sayısı sınırların durumuna göre zaman zaman de-
ğişirdi.
Kurultay
Türk devletlerinde devlet işlerinin görüşüldüğü yere kurultay, kengeş ya da toy adı verilmiştir.
Küçük kurultay boylar tarafindan toplanmıştır. Büyük kurultay ise devletin merkezinde yılda üç kez toplanırdı,
kurultay üyelerine toygun adı verilirdi.
Kurultaylarda toy adı verilen şenlikler düzenlenir, bu şenliklerde han-ı yağma yapılırdı.
Büyük kurultaya kağan başkanlık ederdi. Onun olmadığı zamanlarda ise aygucı (vezir) başkanlığında toplanılırdı.
"Hatun" başta olmak üzere askerî ve idari yüksek görevliler, kurultayın tabi üyeleri idi,
Burada "orun" ve "ülüş" törelerine göre kimin nereye oturacağı bir kurala bağlanmıştı.
Devletten devlete farklılık göstermekle beraber kurultayın aldığı kararlar genellikle bağlayıcı nitelikteydi. Kağan
kurultayın kararlarını dikkate almak zorundaydı.
Kurultayın diğer Türk devletlerindeki adlan şöyleydi: Yönetimle ilgili bazı kavramlar şöyleydi:
Avrupa Hunları — Seçkinler Meclisi
Tabgaç Devleti — Nazırlar Meclisi
Hazar Hakanlığı — İhtiyarlar Meclisi
Peçenekler —
Komenton
Tuna Bulgar Devleti — Millet Meclisi
ORDU
İlteber - erkin; Yüksek devlet memuru, idareci
Kül erkin: Oğuzlarda hükümdar
Apa tarkan - tarkan - baga tarkan - buyruk: Bakan, na-
zır, komutan
İnanç-ina'-ataman: Tigin eğitmeni
Tudun: Vergi memuru
Tutuk: Askerî vali
Bitikçi: Kâtip
Emçİ - Otaçı: Tabip
Sübaşı: Ordu komutam
Agıçı: Hazinedar
Tamgaçı: (Tuğracı) Mühürdar
Apa: Sivil yönetici
Yalvaç: Elçi
Ayuki: Hükûmet
Balık: Şehir
il/El: Devlet
Şad: Taşrada görevli hanedan üyesi (vali)
Yarlığ: Hükümdarın emri
Tilmaç: Tercüman
ö Çinliler "Türkleri üstün yapan atlıları ve okçularıdır. Kendilerine uygun gelirse şiddetle saldırırlar, tehlikede ol-
duklarını sezerlerse rüzgâr gibi kaçarlar, şimşek gibi kaybolurlardı." demiştir.
Roma ordusunda onlu sistem uygulanmıştır. IV. yüzyıl sonlarında bu orduda kullanılan en önemli silah yay ol-
muş, Batı'da ceket ve pantolon giyilmeye başlanmıştır.
Avrupa'da üzengi kullanımı Avarlarla yaygınlaştı.
www.dizgikitap.com
21
SDLYALÇIN
