İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK şiiRi
DESTAN
• İslamiyet öncesinde Türkleri derinden etkileyen, yiğitlik, savaş, göç gibi konuları işleyen sözlü ürünlerdir.
• Destan bir süreç içerisinde varlık kazanır. Bu süreç üç aşamadan oluşur.
• Bilinen yazılı Türk destanları daha çok İran, Çin, Arap, Moğol, Bizans ve Batı kaynaklarından derlenmiş; oluşumların-
dan çok sonra yazıya geçirilmiştir.
Kök Türk Dönemi
Bozkurt Destanı
Altay-Yakut Dönemi
Yaratılış Destanı
HATIRLAYALIM
Uygur Dönemi
Türeyiş Destanı
Hun Dönemi
Oğuz Kağan Destanı
Saka Dönemi
Alp Er Tunga Destanı
• İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı'nın Sözlü Dönemi'ne ait bir diğer ürün de
bugünkü atasözü yerine kullanılan savlardır.
• Savlar biçim olarak bir nesir cümlesi veya bir şiir dizesi gibi olabilir.
YAZILI DÖNEM
a. Göktürk Dönemi
• Dönemin en önemli eseri Türk edebiyatının ilk yazılı eseri olan Göktürk Yazıtlar/ dır. Eser Orhun Abideleri olarak
da bilinir.
• Eser Türk adının geçtiği ilk eserdir.
• Yazıtlar ilk Türk alfabesi Göktürk alfabesiyle yazılmıştır.
• Türk edebiyatının söylev niteliği taşıyan ilk eseridir.
• Abideler günümüzde Moğolistan sınırları içinde yer almaktadır
• 8. yüzyılda dikilen Orhun Kitabeleri Tonyukuk Yazıtı, Kül Tigin Yazıtı, Bilge Kağan Yazıtl olmak üzere üç dikili taş-
tan oluşur.
• Yazıtlarda Türklerin Çin'e nasıl tutsak olduklarından, bu tutsaklıktan nasıl kurtulduklarından, Kül Tigin'in kahramanlık-
larından, Türklerin ne kadar büyük bir devlet olduğundan bahsedilmektedir.
• Yazıtları taş üzerine kazıyarak yazan kişi Yolluğ Tigin'dir.
• Kitabeler, ilk kez Danimarkalı dil bilimci V. Thomsen tarafından okunmuş; V. Radloff tarafından da ilk kez yayımlanıp
dünyaya tanıtılmıştır.
b. Uygur Dönemi
• Bu dönem eserleri dinî içeriklidir. Eserlerde Maniheizm ve Budizm'in öğretileri anlatılmıştır.
• Eserlerde genellikle Uygur alfabesi kullanılmıştır.
• Bu döneme ait önemli eserler Altun Yaruk, Sekiz Yükmek, Kalyanamkara ve Papamkara, Irk Bitig adlı eserlerdir.
• Bilinen ilk Türk şairi Uygur Dönemi şairi Aprınçur Tigin'dir.
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI - AYT
MEBİ KONU ÖZETLERİ
25
