İSLAMİYET'İN KABULUNDEN SONRAKİ TURK
DESTANLARI
1. Satuk Buğra Han Destanı
.lj İlk Müslüman Türk devlet olan Karahanlıların hükümdarı Sa•
tuk Buğra Han etrafında şekillenen destanda hükümdarın ha-
yatı, kahramanlıkları ve mücadeleleri anlatılır.
2. Manas Destanı
Dört yüz bin mısradan Oluşan ve dünyanın en uzun destanı
kabul edden Manas'ta, Kırgız Türklerinin Müslüman olmayan
diğer boylarla savaşları, Er Manas'ın kahramanlıkları anlatılır.
Bu destan, geçmişten bugth•ıe Manasç adl verilen ozanlar ta-
rafından okunagelmektedir.
3. Cengiz Han Destanı (Cengiznâme)
—j Moğol Hükümdan Cengiz Han'ın hayatı, kişiliği ve savaşları
4. Timur Destanı
-j Timurlu hanedanının kurucusu ve ilk hükümdarı olan Timur'un
kahrarnanllklan, mücadeleleri, diğer milletlerle yaptığı savaş-
lar anlatılır.
5. Edige Destanı
Adını Altınorda hükümdarı Edige Mirza Bahadır'dan alan deş.
tanda, Edige etrafında şekillenen Olaylar anlatılmaktadır.
5. Battal Gazi Destanı (Battalnâme)
Destanda 8. yüzyılda Arapların Bizans'a karşı yaptığı savaş-
larda efsaneleşen, Arap asıllı ve aşıl adı Abdullah Olan Battal
Gazi'nin Anadolu'daki kahramanlıkları, İslam adına Haçlı ve
Rum ordusuyla, sihirbazlarla, devlerle ve cadılarla savaş an-
latJIır. Bu destanda Türk destanlarında görülen at motifi, Bat-
tal Gazi' nin atı Aşkar Devzade ile karşımıza çıkar.
7. Danişment Gazi Destanı (Danişmentnâme)
—j Anadolu coğrafraşınm gerçek isimleriyle anılmasından dola-
yı uzun süre tarih kitabı alarak nitelendirilen destanda Battal
soyundan geldiğine inanılan Melik Danişment Ahmet
Gazi'nin hayatı. fetihleri, kerametleri, Müslüman olmayanlar-
la yaptığı savaşlar anlatılır. 11. yüzyılda oluşmaya başlayan
destan 13. yüzyılda yazıya geçirilmiştir.
8. Sarı Saltuk Destanı (Saltuknğme)
Destanda, 13. yüzyıl alperenlerinden olan ve Anadolu ile Ru-
meli'nin Türkleşmesinde büyük rol üstlenen Sarı Saltuk'un
menkıbeleri, mücadeleleri anlatılmaktadır. Destan, 15. yüzyıl-
da yazıya geçirilmiştir.
3. Köroğlu Destanı
Ruşen Ali'nin (Köroğlu) etrafında şekillenen destanda Ruşen
Ali'nin, yapılan zulümlere engel olrnak ve babasının intikamı-
Bolu Beyi'nden almak İçin yaptığı mücadele anlatılmakta-
dlr. Ruşen Ali'nin olağanüstü özelliklere sahip atı "Kırat", onun
en büyük yardımcısıdır. Destan, Anadolu dışındaki Türk coğ-
rafyalarında da anlatılmaktadır.
B. YAZILI EDEBİYAT
—j Yazılı edebiyat, 8. yüzyılda başlar; Göktürk Dönemi ve Uygur
Dönemi olmak üzere İkiye ayrılır.
ı. GÖKTÜRK DÖNEMİ
Yazılı edebiyat, Göktürk Dönemi'nde Türk edebiyatının ilk ya-
Zili metinleri Olan Orhun Abideleri İle başlar.
İslamiyet Öncesi bu dönemde Göktanrı İnancı vardır.
Göktürk Dönemi, Türk dilinin tarihî gelişim safhasında "Eski
Türkçe"nin ilk dönemini oluşturur.
NOT
8. yüzyıldaki Orhun Abidelerinden (Göktürk Yazılan) önce, 5
ve 6. yüzyıllarda yazıldığı tahmin edilen Yenişey Yazman, me-
zar taşlarına yazılmış birkaç kelimeden İbaret Olduğu İçin ede-
bî değer taşmamaktadır. Kırgız Türklerine ait olduğu düşünü-
len bu yazıtlar, Yenişey Irmağı civarında bulunduğu için bu adı
almıştır.
