INSANV@ÇEVRE
• Küresel İklim değişimi, karalara ve sulara ait tüm ekosistenWde şimdiden
tahmin edilmesi çok güç olan dengesizlikler meydana getirecektir. Canh
ve cansız çevrenin doğal dengesi bozulacak bu da canlıların temel yaşam
süreÇerinden olan ekolojik çevrİrnIerİ etkileyecektir. Türn Canlılar için te-
mel ekolojik yaşam koşullan ortadan kalkacaktır. Örneğin, bitkisel plank-
tonların zarar görmesiyle dünya oksijen üretjrnİnİn % 50 Ne % 60'ın sağ-
layan bu kaynağın verimi ve üretim gücü ciddi anlamda düşecektir.
Asit Yağmuru Nedir?
Endüstriyel faaliyetler, konutlarda ısınma amaçlı olarak kullanılan fosil yakıt-
lar, motorlu taşıtlardan çıkan egzoz gazlan ve termik santrallerdeki faaliyet-
ler sonucunda hava kirlenmekte ve kükürt dioksit, azot oksit, panikül mad-
da ve hidrokarbon çevreye yayılmaktadır, Havada 2-7 gün asıll kalabilen bu
kirleticiler, Su partikülleri ile tepkimeye girerek asit meydana getirmekte ve
yağmurlarla birleşerek yeryüzüne asit yağmurları olarak inmektedir.
Asit Yağmurlarının Etkileri
Asit yağmurları. hayvan ve bitkiler gibi canlı varlıklara Zarar vermekle kal-
maz taşınmaz küttür varlıklarını da olumsuz yönde etkiler. Örneğin kent içi
ya da kent dışındaki tarihi binalar, açık hava müzeleri, binlerce yıllık antik
kentlere ait yapılar veya Nemrut Dağı'nda olduğu gibi taş anıtlar asit yağ-
mudarıyla yıpranmakta ve dağılmaktadır.
Asit yağmurlarının en büyük etkisi ormanlar üzerinde görülmektedir. Asidik ya-
ğlşlar, ağaçların yapraklanndaki büyüme ve gelişmeyi engellemektedir, Yer-
yüzüne İnen asit yağmurları, suya ve toprağa geçerek bunların yapılarını
ğiştirmekte böylece toprak Ve Suyla İlişkide Olan canlılar zarar gthmektedir.
Havadaki karbon tozları, katı parçacıklar. karbon monoksit, kükürt dioksit,
doymamış hidrokarbonlar, aldehitler ve diğer kanserojen maddeler insan-
tarda solunum yollan hastalıkları, nefes darlığı, akciğer kanseri gibi çeşitli
hastalıklara yol açar.
Asit yağmurları. göl ve akarsularda asit dengesini bozarak tüm txnhlan et-
kilemekte hatta bazı türlerin ölümüne yol açmaktadır. Balıklar sudaki asitlik
değişimine çok duyarlı Oldukları Çin böyle sularda yaşayamazlar. Baltık ül-
kelerindeki göller. İngiltere'deki ağır sanayi bölgelerinden kaynaklanan asit
yağmurları İle asitleşmiş ve bu göllerde birçok balık türü yok olmuştur.
2. Ozon Soyrolmcoı
Atmosferdeki ozon gazı İçin çok hassas bir denge söz konuşudur. Ozon ga-
z', atmosferin üst katmanlarında bir tabaka oluşturarak güneşten gelen Öldü-
rücü Işınlan filtre eder. Bu sayede yeryüzüne ulaşabilen zararlı Işın miktan
canlı Varlıklar için yararlı bir şekle dönüşür. Ancak bu gaz tabakasının seyrel-
mesi ya da delinmesi söz konusu Olduğuhda kendisinden beklenen İşlevleri
yerine getiremez ve güneş Işınlan canlılar İçin gerçek bir tehlike haline gelir.
Bunun yanı Sıra güneş Işığında fotokhyasal tepkhneye giren egzoz gazları,
kirli havadaki duman bulutlarında Ozon ve asit dioksit oluşturmaktadır. böyle-
ce atmosferin yeryüzüne yakın alt kwmlannda da bir ozon kirlüği rneydana
gelmektedir. Son yıllarda dünyamızdaki en önemli çewe sorunlarının başında
Ozon kirliliği İle ozon tabakasındaki seyrelmeler ve delinmeler gelmektedir.
Ozon bir sera gazı olduğu için Ozon değişim ve İklim değişikliği arasında
Önemli bir bağ vardır. Geçtiğimiz 10 yıllık periyotlarda meydana gelen Stra-
tosferik ozon seyrelmesi ve küresel ozondaki artışlar, İklim de-
ğişikIİğİnİ olumsuz yönde etkilemektedir.
Coğrafya 7-2 Konu Anlatımlı İ Som Bankay
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi küresel Işmma-
ya bağlı olarak görülmesi beklenen du-
rumlardan biri değildir?
A) Deniz seviyesinin yükselmesi
B) Kurak alanknn genişlemesi
C) Arnosferde sera etkisi yapan gazhan
Oranının artması
D) Ohğanûştü hava okylanmn arması
E) Dağ buzullarınm erimesi
ÇÖZÜM:
Atmosferdeki sera etkisi yapan gazlarm
orammn artması küresel Işmmamn sonucu
jFJSAN ve ÇEVRE
3. Orman Tahribi
Ormanlar. sahip Mukiarı biyolojik çeşitlilikle yeryüzündeki en değerli eko-
şiştenX arasındath. Ormanlar. ham madde kaynağı olrnası dışında tüm
canldann yaşanmda önemli ygi Olan ekol* süreçler bakımından da bü-
yük değerlere sahiptir.
Ornwılar, tarihin hiçbir dönernhde, son yüzyıl içinde yaşadığı gibi bir yok ol-
ma sürecine girmernişür. Bu yok olma sürecinin en önemli sebebi inşan fa-
afiyetleridir. anlar sürdürülebilir olmayan Odun üretimi, yapılaşnu,
yuıgmlar, aşn otlatMna, tanrn alaru açrna@bi faaliyetler vardır. Bugün üç mil-
yar hektar mman alam yeryüzünden silinmiştir. Son yıllarda dünya genelinde
sağhk durumu bozulmuş ve biyolojik çeşitlilikte Önemli kayıplar
yaşatmıştır. Uygun şekilde ve uygun yerlerde yapılmayan ağaçlandırma
Ilşmalan da doğal çevre üzerinde Oluşturabilmektedir.
Ormancılık etkinlklerhin yol açtığı hava kirliliği yüzünden ormanlar yok
cırnaktadır. Yatağan'da kurulan termik santralin sebep olduğu kirlilik sonu-
cu çevredeki ormanlar kurumuştur. Ormanlar için bir diğer tehdit, yangın-
tardır. Orman yangmlan, bitkiler ve diğer canlıların ölümüne neden olarak
inanılrnaz boyutlarda ekolojik yıkımlarla sonuçlarunaktadır. İstatistiklere gö-
re orman yangınlarınm hemen hemen tamamı İnşan kaynaklıdır.
değil nedenidir.
ÖRNEK SORU:
YANIT: C
2000-2005
ormanlık
alanların
%+5
%-1
2000-2005'db
ormanlık
Ülkeler alanların
artı ve
nada ABD
Meksika -
Amerika
Okyanusya
Çin
Malezya
Kanada
Brezilya
Ekvator
%+11
%-10
%-3,5
%-3
%-6,8
Aşağıdakilerden hangisi ormanlarm
tahrip edilmesine bağlı çevre sorunla-
nndan biri değildir?
A) Su döngüsünün zayıflaması
B) Ekolojik dengenin bozulması
C) Asit yağşlanmn görülmesi
D) Havanm temizlenmesinin azalrrwş'
E) Çölleşmenin artması
ÇÖZÜM:
Asit yağışları sanayileşme ve termik şant-
rallere bağlı çwre son"nndandr.
YANIT: C
Tabloda yer alan çeşitli ülke ve kıtaların 2000-2005 orman artış ve azalış
oranlarma baktığırmzda Meksika ve Orta Amerika'da değişik nedenlerden
dolayı ormanlar tahrip edilmiştir. Ormanların tahrip edilmesi doğal denge
üzerinde de olurnsuz etkiler meydana getirmekte ve çevresel kirlenme hız
Dünyad*i tüm orman yaklaşık 9,5 milyar hektardır. 2005 yılında
18 rnilyon, yılında 22 milyon ve 1995 yılında 26 milyon hektar orman
değişik nedenlerle yok olmuştur. Buna karşın dünyanın en büyük orman
ürünleri tüketicisi olan ABD ise orman varlığını yaklaşık % 1-1 ,5 oranında ar-
Çevre kirliliği, özellikle 18001ü yılların başlarında petrol ve petrol türevleri-
nin yaygın Olarak kullanılmaya başlanmasıyla büyük bir İvme kazanmıştır.
Petrol ürünlwİ enerğ İçin yakıt olarak kullanımı gerekse birçok temel
malzeme üretimli iğn ham madde özelliğinde olması ve bu malzemelerin
(plastik, katran. ağır yağlar, sentetik kauçuk vb.) büyük bir süratle üretilip
çevreye saçılmas nedeniyle çevre kirliliğini büyük ölçüde etkilemiştir.
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi ormanların
tahrip olmasına neden olan etkenler-
den biri değildir?
A) Asit yağmurları
B) Sanayileşme
C) Kentleşme
D) Aşın otlatma
E) Orman ıslahı
ÇÖZÜM:
Orman ıslahı çalışmaları var Olan orman
varlığının korunması ve geliştirilmesi
amacım taşır.
YANIT: E
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı ş Soru Bankası
