İNSAN ve ÇEVRE
Yağmur Ormanlarının Tahribatı Üzerinde Etkili Olan Faktörler
Kara yolu inşaatları amaçlı orman tahripleri
Et üretimi İçin büyük Otlakların oluşturulmasıyla meydana gelen orman
tahripleri
Kereste üretmek için ağaç kesimi amaçlı orman tahripleri
• Altın, kalay, demir, alüminyum cevheri gibi kaynakların işletilmesi Sıra-
sında meydana gelen orman tahripleri
Hidroelektrik santral İnşaatlarının neden olduğu orman tahripleri
Hızla gelişen turizm endüstrisinin neden Olduğu orman tahripleri
Yağmur Ormanlarının Tahrip Olması Sonucu Ortaya Çıkan Problemler
• Küresel ısınma ve İklim değişiklikleri
Biyotik türlerin yok olması
Erozyonun artması
• Kuraklık
• Tarımsal verimsizlik
• Yerel halkın etkilendiği sel ve taşkınların şıklık ve şiddetinin artması
• Yerel halkın sosyal, kültürel ve ekonomik zarar görmesi
3. Yer Altı Suyunun Kullanılmasının Çevresel Sonuçlan
Dünyanın çeşitli yerlerinde İnşanlar yer altı sularını çeşitli amaçlar İçin kul.
lanmaktadır, Bunun uzun vadede İki Önemli sonucu ortaya çıkar: Birincisi
su tablası seviyesinin azalması, ikincisi ise kıyı kesimlerinde tath suyun tuz-
lu suyla yer değiştirmesidir. Yer altl sularının kullanımının çevresel sonuçla-
n arasında yerin çökmesi ve toprağın tuzlanması yer alır. Örneğin, Ürdün
Nehri'nden tarım alanlarını sulamak İçin şu çekilmesi, Ölü Deniz'in seviye-
sinin düşmesine neden olmuştur.
Yurdumuzdaki Konya Havzası'nda da yağışların azalması, sıcaklık ve bi-
linçsizce şu tüketimi sonucunda büyük bir çevre felaketiyle karşılaşılmakta-
dır. Havza içinde yer alan göller ve akarsuların kurumasıyla yer altı suları gl-
derek azalmaktadır. Bugün yer altı sularının aşın kullanımı, kaçak kuyular
ve kuraklık nedeniyle eskiden sekiz metreden şu çekilirken DSİ'nin açtığı
son kuyulardan 300 metrede su çekilmektedir. Yer altl su seviyesinin düş-
meşi sonucu Tuz Gölü'nden ovaya doğru Su girişi olacak ve bunun sonu-
cunda tarım alanlarında çoraklaşma yaşanmaya başlanacaktır. Ayrıca yer
altı sularının aşırı çekilmesi burada Obruk oluşumunu hızlandırarak Türki-
ye'nin en büyük ovasını delik deşik hale getirecektir.
Yer altı suyu kullanımındaki mekansal etkiler, ülkelerin aldığı tedbirlere gö-
re değişiklik göstermektedir.
Dünyanın Önemli şehirlerinden biri olan Mexico CİM kurumuş göl tabanı
üzerine kurulmuştur. Bu şehir, 1940-1985 yıllan arasında yedi metreden
fazla çökmüş durumdaydı. Günümüzde de şehir metropoliten alanı boyun-
ca yılda 5 ile 40 cm arası çökmeye devam etmektedir. Bunun en önemli ne-
deni kurulduğu yapısal alanın Özelliği ve yer alü sularınm yüzlerce kuyudan
aşın derecede çekilmesidir.
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı İ Soru Bankası
NEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisinin ormanlarm
daralmasında etkili olduğu söylene-
A) Akarsukr üzerine yeni baraj göüerinin
B) Orman ürünlerine Olan *bin artması
C) Ulusal park alanlarınm yaygınhşrnay
D) Yeni Otlak ye tarla alanlarına İhÜpç
E) Maden yataklanmn işleülmeye açılmay
ÇÖZÜM:
Ulusal park alanm doğal güzelliklerin ve
doğal kaynaklarm korunması amacıyla
düzenlenir.
YANIT: C
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi ormanların
tahrip edilmesi sonucu Odaya çıkan so-
runlardan biri değildir?
A) Sel ve taşkınknn artrnaşl
B) Biyolojik çeşitliliğin azafrnaşl
C) Hava kirliliğinin artması
D) Mera alanlannda verimin ualrnaşl
E) Erozyonun şi"ünin'arfrnaşl
Ormanlarm edilmesi, hayvanlarm
otlatma alam olan mera alanlarındaki ve-
rimlİlik herinde doğrudan etkili değildir.
YANIT: D
İsrail'in Telaviv şehrinde ise yer altı suyu seviyesinin azalması 60 krn2 kadar
bir alanda su seviyesinin deniz seviyesi altına inmesi ve deniz suyunun yer
alü suyuna karışması ciddi bir sorun olmuştu. 1960'lann ortalarında havza-
lar arası şu transferi de 8 km uzunluğunda bir dizi kuyuya tatlı su enjekte
edüerek kıyı boyunca tatil su bariyeri oluşturulması, aşın çekimle boşalan
akiferh yardımcı oldu. 196Yda durum normale döndü. Aynı so-
run kıyı boyunca uzanan kuyularda yeniden ortaya çıkınca birkaç yıl İçinde
kıyılardaki kuyularm % 20'sİni kapatma karan alındı. Böylece çok önemli bir
SUL.m Önlenmiş oldu.
KAYNAKLARIN KULLANIMI İLE ORTAYA ÇIKAN
SORUNLAR
İnşan, yaşamm sürdürebilmek İçin değişik faaliyetlerde bulunur. Bu faali-
yeller sırasında madenlerden ve enerji kaynaklarından faydalanır. Nüfus ar-
beraber kaynak talebi de artmıştır. Bununla birlikte maden ve enerji
kaynaklan klMurm çevreye zararlar vermeye başlanıştır. Özellikle fosil ya-
kıtlar (kömür, petrol, doğal gaz); üretim, dağıtım. taşınım ve tüketim esna.
51nda büyük oranda çevre kirlenmesine yol açmakta, enerji çevrim santral-
Eri aşn yağmurları gibi şuurlar Ötesi olumsuz etkileri de beraberinde getir-
mektedir. Bu nedenle sorunları ulusal olduğu gibi uluslararası nitelik-
ler de
1. Termik Santrallerin Çevresinde Neler Oluyor?
Termik santrallerde soğutma, buhar elde etme ve temizleme gibi çeşitli
anaçlarla su kunanılır ve bu işlemler sonucunda oluşan atık sular toprağa,
yer ya da Gökova'da Olduğu gibi denize boşaltılır.
Yatağan Termik Santrali'nin soğuüna suyu, Dipsiz ve Çine Çaylarından te-
min edilm*tedir. Yatağan Termik Santrali'ne Dipsiz şu kaynağından saat-
te 1600 m3 alınmakta ve alman şu, soğutmadan Önce çeşitli kimyasal
maddelerle işlemden geçirilip kullanıldıktan sora tekrar akarsuya boşaltıl-
maktadır. Dolayısıyla akarsu. başta demir ve sülfat bileşikleri olmak üzere
bol miktarda ağır metallerle kirlenmektedir.
Terrnİk santra reaktöründe toz halindeki linyit kömürünün yannıaşl sonucu
ortaya çıkan uçucu küller, havaya yayılarak ağırlıklarına ve atrnosferik olay-
tara göre belirli mesafelerde yere çökmektedir. İçindeki zararlı gazların bir
kısmı atmosferde serbest kalarak aşa yağmurlarına neden olmaktadır.
Terrnk santrallerden çıkan baca gazlarınm ormanlara ve tarım ürünlerine
verdiği zawm boyutu büyüktür. Yatağan Santrali'nin yaratığı hava kirliliği
güneydeki Bencik Dağl - Sepetçi Dağ' yamaçlarında 40 bin hektar alanda
txrnanlum zarar görmesine, kurumasına ve çevredeki tanm alanlarının
Olurrw.lz yönde etkilenmesine neden olmuştur.
Gökova Termik Santrali'nden yayılan baca gazlarının Datça üzerine çöktü-
ğü ve bu gazlarm 1800-1900 m yükseklikte Bey Dağlanm etkilediği de gö-
rülmûştth. Aşa yağmurlarından etkilenen toprakların durumu ağaçların bes-
lenmesini engenemekte ve kurumalarını kolaylaştırmaktadır. Çevredeki
köylerde; zeytin, İncir, badem ağaçlan, üzüm bağlan, sebzecilik ve yaygın
• tanm ürürü Olan tütün zarar
Termik santrallerin yaydığı cıva; sinir sistemini, gelişmeyi, Öğrenme yetene-
ğini durnşuz yönde etkilemektedir. Amerika'da yapılan bir araştırmaya gö-
re termik santrallerden her yıl havaya 50 ton cıva yayılmakta ve 40 ton ka-
dg cıva Çeren kat atık ortaya çıkmaktadır.
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisinin kullanıla-
bilir su kaynaklarının azalmasında etkili
Olduğu söylenemez?
A) Yeraltl sularının, kentsel alanlarm şu Ih-
tiyac:l için aşın kullanılması
B) Bataklık alanlarınm kurutulması
C) Su taşkınlarım önlemek amacıyla vadi
yataklarına setlerin yapılması
D) Su kaynaklarının sanayi ve termik
santrallerdeki kullanılma oranının an-
ması
E) Yağışlardaki asit oranının artması
çözü M:
Su taşkınlarım önlemek amacıyla vadi ta-
banlarına şetlerin yapılması şu kaynak-
lanmn azalmasına neden olmaz.
YANIT: C
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi termik santra/•
'erin çevrede yol açtığı sorunlardan biri
değildir?
A) Radyoaktif kirliliğin artması
B) Yağışlardaki asit oranının artması
C) Atmosferdeki karbondioksit gazının art-
D) Tarımsal üretimde verimin azalması
E) Su kaynaklanmn kirlenmesi
çözüM:
Radyoaküf kirlilik, nükleer santrallerin yol
açtığı sorunlardan biridir.
YANIT: A
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı / Som Bankası
