Örnek Soruyu Değiştir

İNSAN ve ÇEVRE tadır. Gelişmiş ülkelerdeki sanayi ve teknolojik imkanlann kullanılması hem doğal kaynaktan yüksek verim almak hem de doğal kaynağın sürdürülebi- lir kullanımını sağlamak ve coğrafi çevresel duyarlılık bakımından da çok önemlidir. Su, bir doğal kaynaktır. Göller ise doğal yollarla oluşmuş yeryüzündeki şu depolarıdır. Aral Gölü 1 960'11 yıllarda dünyanın dördüncü büyük gölüyken 2000'li yıllarda büyük bir hızla çöle dönmüştür. Kazakistan İle Özbekistan arasında yer alan Aral Gölü'nde XX. yüzyılın en Önemli ekolojik felaketlerinden biri yaşanmaktadır. Aral Gölü'nü besleyen İki Önemli akarsu Olan Amuderya İle Şiriderya'nın sulan üzerinde yapılan barajlar, yanlış sulama teknikleri ve aşn su çekilmesi sonucunda, Aral GÖ- lü'ne ulaşmadan tükenmeye başlamıştır. Önemli şu kaynaklan tarafından yeterince beslenemeyen Aral Gölü, aşın sıcakların da etkisiyle yaşanan yo- ğun buharlaşma yüzünden hızla kurumaya başlamıştır. Ayrıca Suların azal- maya başladığı dönemde sulu tarımın yapıldığı bölgelerde kimyasal İlaçlar aşın kullanılmıştır. Bu yüzden sular kirlenmiş, göldeki şu seviyesi düşerek ortaya zehirli bir çöl çıkmıştır. Yanlış doğal kaynak kullanımıyla Aral Gölü'nde meydana gelen olurnşuz- lüklar•, Son 30 yıl İçinde Aral Gölü alanının % 40'1, hacminin İse % 75'i kayboldu. Rüzgar erozyonunun etkisiyle göl çevresinde binlerce kilometre kara genişliğinde zehirli bir çöl meydana geldi. * Tuzlanma sonucu tarım alanları kullanılamaz hale geldi. • Bölgede kış mevsiml eskiye göre daha erken başladı, daha sert geçti. • Uman ve tersanelerin bulunduğu yerler günümüzde gemi mozarllğl ha- line geldi. Aral Gölü'ndeki bu değişim Orta Asya'nın en önemli çevresel problemi ve pek çok ekonomik sorunun da nedenidir. I, Taş Ocaklarının Çevreye Etkileri Doğal çevre İle olumsuz etkileşimi Olan ve mekansal etkilerinin en aza rlIdİğİ doğal kaynaklar kullanımları, çevresel sonuçlan açışından problem- siz uygulamalardır. Taş ocağı, taş çıkarmak İçin yer kabuğunun yüzeyinde açılan ocaktır. Ocaktan çıkardan taş ya bloklar ya da küçük parçalar halindedir. Taş ocak- lan genellikle inşaatlarda ve sanayide gerekli olan taş, kum, mıcır kara yo- lü ve demir yolu dolgu malzemesi, çimento ve beton üretimi amacıyla ku- rulmaktadır. Etkileri: Taş ocaklarının faaliyeti sonucu Oluşan tozlar, İnsanlar ve bitkiler üzerinde olumsuz etki yapar. bu hava kirleticiler, bitki Örtüsünün ve ekili alanların zarar görmesine neden Olur. Taş ocaklarından çevreye verilen ar- tık maddeler: çevredeki bitki örtüsüne, toprak yapısına, havaya, suya, tarım alanlarına ve canlı habitatlarına zarar verir. Değişik arnaçlar İçin taş ocaklanndan farklı Özelliklerde taş üretilmektedir. Bu üretim, ocaklarda dinamit patlatarak ya da taşlar kesilerek yapılmaktadır. Bazı ülkelerde taş ocaklarının patlatmalı (çeşitli patlayıcılar kullanılması) yöntemle İşletilmesi; doğal çevre üzerinde bozucu, yıkıcı, tahrip edici, İnşan yaşamı üzerine çok çeşitli olumsuz etkilere hatta yaralanma ve kazalara ne- den olmaktadır. Coğrafya I -2 Konu Anlatımlı I Soru Bankay ÖRNEK SORU: Aşağıdakilerden hangisinin çevre runlanna neden olması beklenmez? A) Ormanlık alanknn tahrip edilmesi B) Doğal kaynakların eski ve yetersiz tek- nololi İle üretilmesi C) Enedi üretiminde yenilenebilir akematjf enerji kaynaklarının kullanılması D) Bataklık alanlarınm kurutularak tanm alam haline dönüştürülmesi E) Gölü besleyen akarsuların sulama amacıyk yoğun olarak kulkmlmaşl ÇÖZÜM: YenilenebiWr alternatif enerji kaynaklarınm kullanm çevre sorunlarına ohnaz. YANIT: C ÖRNEK SORU: Aşağıdakilerden hangisinin bulunduğu yörelerde hava kirliliğinin daha az olma- sı beklenir? A) Taş ocaklannm B) Termik santraWerİn C) Kent merkezlerinin D) Hldr*krik santraWerİn E) Yoğun karayolu ulaşımınm Hidroelektrik santraller havanın kirlenrne- sinde etkili olan faktörlerden biri değildir. YANIT: D ÜNSAN ve ÇEVRE Bazı ülkelerde ise taş ocaklarında kesme yöntemlerinin kullanılarak taş üre- ümi yapılması halinde patlatma ile doğal çevreye verilen zararlar Önlenmek- te, daha randırnanh üretim yapılmaktadır. Bu İşletim yöntemiyle Olumsuz anlamdaki mekansal etkileri en aza İndirilmektedir. Ses, gürültü ve hava kir- lüği sorunlarl azalmakta, yüzey ve alt drenaj problemleri kontrol edile- bilrnektedir. Yine bu tür işletme yönteminin kullanıldığı taş ocaklarının yakın çevrelerindeki yerleşirn merkezleri üretim faaliyetlerinden olumsuz olarak en düşük seviyede etkilenmekt"r. 2. Ormanlar Doğal Kaynaklardan Biridir Yeryüzü karalarınm halen 114'ünü kapladığı sanılan ormanlar, inşan yaşa- munda thıernli bir rol oynamaktadır. Ormanların günümüzde önemi artarak devam etmektedir. Dünya ormanlarının yaklaşık % 55'i gelişmekle olan ül- keWde geri kalam da gelişmiş ülkelerde yer almaktadır. Dünya ormanları Çinde Önemli bir yere sahip Olan tropikal yağmur ormanları 1950'Iere kadar yeryüzünün % 15'inİ kaplıyordu. Bu oran 1975'e doğru %12'ye kadar düş- tü. 20M yılında İse azalarak yeryüzünün yalnızca %7'şİ kadannı kaplayaca- ğ' düşünülmüştü. Fakat günümüzde yağmur ormanları dünyanın % kaplamaktadır. Buna karşın yeryüzündeki hayvanve bitki çeşitlerinin yan- andan fazlası buralarda yaşamaktadır. Bu ormanlar dünyadaki oksijenin % 40'm1 sağlar. Ancak yeryüzündeki yağmur ormanları büyük bir hızla tahrip Dünyadaki nernIİ trol*kal ormanlar yılda iki milyon hektar dolayında azal- rnaktadır. Bu azalrna ülkeden ülkeye farklılık göstermektedir. Afrika Kıta- şl'ndaki Zaire Havzası Ormanlarının (Guyana. Surinam, Gabon, Kongo Ve Zaire) çoğu henüz tthdİt altında değildir. Buna karşılık Filipinler, Tayland, Malay Yanmadası, Vietnam, Bangladeş, Avustralya. Endonezya, Orta ve Güney Amer". Madagaskar He Batl Mika'daki ormanlar çok büyük bir hida tüketümektedir. Ekvatoral yağmu orrnanlan kuşağı, burnunduğu ülkeler İçin Önemli bir zen- ginIİk Bu kuşakta yer alan ülkeler ekonomideki açıklanm yağ- mur ormanlarından elde ettikleri gelir İle kapatmaya çalışmaktadır. Örneğin Brezilya. İçinde bulunduğu borç batağından Amazon ormanlarından sağla- dlğl gelirler İle çıkmaya çalışmaktadır. Tropikal orman kaybının nedenlerin- den bazıları Latin Amerika'da yeni yerleşme yerleri ve tarla açmak. Afrika ve Asya'da ise kereste ve yakacak odun elde etmekten kaynaklanmaktadır. Orta Amerika'nın küçük adalarmda ise ömeğin, Karayip Adalarının çoğun- da turizm ama«ı yapılan inşaatlar rwdeniyle orman Örtüsü azaltılmıştır. Kosta Rikahın yağmur ormarüan muz tarlaları haline dönüştürülmek için tahrip edilrnştir. Dünyanm en büyük odun harnuru İhracatçısı Endonez- ya'da odun hamuru temin etmek ve tarımsal amaçlı Orman açmak yüzün- den tro.;ikal ormanların büyük bir klğrhİ Örladan kaldırılmıştır. Ayrıca Endo- nezya Adalarının yağrnw Ormanları Japonya'mn kereste İhtiyacını karşıla- mak için gmİkçe tüketilmektedir. Yalnızca Güney Amerika'da 1990-2000 tarihleri arasında yılda ortalama ka- yıp 3,7 milyon hektar ddayında olmuştur. Azalmanın hızını vurgulamak için dünyada her saniyede bir ütbol sahasından daha büyük bir kaplayan ornwılann ortadan kalktığım söylemek yeterli olacaktır. Her bir dakikada 400 hektar yağmur umanı ağacı tamp ÖRNEK SORU: Aşağıdakilerden hangisinin çevre so- runlanna neden olması beklenmez? A) Orman alanlarınm tahrip edilmesi B) Sanayileşmenin artmay C) Yeraltl kaynaklarının İşletilmeye açılması D) Gölü beşleyen akarsuların sulama arna- cryla yoğun olarak kullanılması E) Otlak alanlarının ıslah edilmesi çözûM: Otlak alanlarının ıslah edilmesi bozulan ekolojik dengenin yeniden sağlanmasına yönelik çalışmalardan biridir. YANIT: E ÖRNEK SORU: Bir yöredeki arazi kullanımıyla Ilgın aşağıda verilen değişmelerden hangi. sinin çevre sorunlanna yol açması bek- lenmez? A) Delta alanlarının yerleşime açılması B) Sanayi ve kentsel atıkların depolandığı yeni alanların açılması C) Ormanlık alanların azalması D) Kent yakınında tarımsal etkinliklerin E) Sanayileşmenin artması ÇÖZÜM: Tarımsal etkinliklerin yapılmasının çevre sorunlarına yol açması beklenmez YANIT: D Coğrafya I -2 Konu Anlatım” I Soru Bankası