İNSAN ve ÇEVRE
9. Bitki Örtüsü Tahribinin Su Döngüsüne Etkileri
Bitki Örtüsü, yağmur sularının toprak içine sızan miktarını artırır ve orada de-
polanmasını sağlar. Böylece yüzeysel akışl geçen Suların hızını ve miktarı-
nı azaltarak sel oluşumunu Önler, akarsu rejimini düzenler. Sonuçta yağ-
mur sularının büyük bir kısmının yüzeysel akışlarla denize gitmesi engellen-
mış Olur.
Bitki Örtüsünün tahribi İle yağmur sulan yeterince emilemediğinden yüzey-
Sel akışa geçer ve bu yüzden yer altl suyu yeterli oranda beslenemez. Bu
Sular. akarsu ve göllerin seviyelerini yükselterek sel ve taşkınlara neden
Olur. Bitki örtüşünün tahrip olduğu yerlerde atmosfere terleme İle verilen su
oranı da düşer.
B. Karbon Döngüsüne İnşan Müdahaleleri
Karbon, atmosferin normal bileşenlerindendir. Karbon, belirli oranlarda at-
mosfer İçin kirletici sayılmaz ve son zamanlara kadar da bir hava kirleticisi
olarak düşünülmemiştir. Karbon fotosentez Olayı ve solunum vasıtlşıyia ha-
va, su, bitki, hayvan ve insan hayatı arasında devamlı dolaşmaktadır.
Karbon miktarı kendi İçinde bir dengeye sahiptir. İnsanların çeşitli aktivite-
leri sonucu (sanayileşme, kentleşme. nüfus artışı vb.) karbon dengesi bo-
zulmuştur.
Aunoslardeki karbonun % 90'ı doğal kaynaklardan özelliklede bataklık ga-
zından (metan) geri kalan % 10'Iuk bölümü ise inşan tarafından atmosfere
bırakılır.
Dünya Ölçüşünde düşünüldüğünde İnşan tarafından doğaya verilen karbon
miktarı Önemsiz İse de büyük şehirlerin atmosferindeki karbonmonokşidin
%95-9698 inşan faaliyetleri sonucu olması dikkat çekicidir. Doğal kaynaklar-
dan gelen karbon dioksit (C02) bütün atmosfere dağılır ve seyrelir. Halbu-
ki antropojenlk kaynaklardan gelen karbon monoksit (CD) çok dar bir böl-
gede oluşur. Havayla fazla seyrelmez. Bu yüzden özellikle şehirlerin ve sa-
nayinin olduğu yerlerde karbonmonoksit, normal konsantrasyonun 100 ka-
tına kadar Çıkabilmektedir, Şehirleşme ve sanayileşmenin giderek artrnak-
ta olduğu düşünülürse atmosferdeki karbon üzerindeki inşan etkisinin de
giderek artacağı açıktır. Şehirlerde karbonmonoksit seviyeleri dünya ortala-
maşından 50-100 kat daha büyük olabilir,
itlenmesi
%77
İNSAN ÇEVRE
ORNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi ortamdaki kar-
bon miktarmm artmasına neden olmaz?
A) Orman yangınları
B) Fosil yakıt tüketimi
C) Sanayileşme
D) Organik gübre kulkmmı
E) Termik enerji üretimi
Organik gübre kullanım, doğaya qurnlu,
sürdürülebilir kullanım bakırmn&n doğru
Olan bir uygulamadır.
YANIT: D
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki coğrafi bölümlerin hangi.
sinde havadaki karbonmonoksit yoğun-
lüğunun diğerlerinden daha fazla Oldu-
ğu savunulabilir?
A) Kmhrrnak Bölûmû
B) Ana'ya BÖIûmû
C) - Kocaeli Böünü
D) Doğu Karadeniz Bölümü
E) ona Bölümü
Sanayileşmenin daha yoğun, nüfusun Ğ-
ha fazla olduğu yörelerde kar-
bonmonokşit yoğunluğu üha fazladır.
YANIT: C
NAKLİYE
FABRİKA
Antropojenik karbonun % 65 kadarı
otomobil, gemi. uçak gibi nakliye
araçlarında kulamlan fosil yakıttan
kaynaklanır.
(Son yılllarda otomobülerde yapılan
teknolojik değişiklikler İle karbon
salınımı azaltılmıştır.)
Binaların ısıtılmasında haleloil ve
kömürün kullanılması havadaki
karbonu artıran çok önemli bir
Yer milyonlarca yıldır depolan-
mış kömürün sanayi tesislerinde ener-
ji amaçlı kullanılmak üzere yeryüzüne
çıkarılıp yakılması.
Ormanlar, fotosentez ile atmosferdeki
karbonu alıp depolar ve oksijen verir.
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi atmosferdeki
antropoienik karbonun nedenlerinden
biri değildir?
A) Orman yangınları
B) Ulaşım araçları
C) Termik santraller
D) Kentsel yerleşmeler
E) Katl atik alanları
ÇÖZÜM:
Antropojenik karbonun nedeni inşan etkin-
ORMâNLARIN Ormanların tahribi atmosferdeki fazla
karbonun yeryüzünde depolanmasını
engeller ve karbon döngüsü bozulur.
Mahsul artıklarının, otların ve ormanla-
FAAffYETLER rın yakılması
Pirinç tarlalarında metan oksitlenmesi
Dünya bazen Işınrna bazen soğuma devrelerine girer. İçinde bulun-
duğumuz dönemde soğuma periyoduna girmiş olması gerekiyordu. Ancak
sürdürülen bir dizi araştırma ve gözlemler sonunda dünya İkliminin tehlike
yaratacak şekilde bir ısınma eğilimine girdğİ belirlenmiştir.
Bilim adamları buz örnekleri üzerinde yaptıkları çalışmalarda atmosferdeki
karbonun Sanayi Devrimine kadar binlerce yıl değişmediğini ortaya koy-
muşlardır. Sanayi Devriminden sonra İse atmosferdeki karbon oranı % 25
KÜRESEL ÇEVRE SORUNLARININ YAYILIŞI
Dünyamız. mayarlarca yıldır kendisini yenileyebilen mükemmel bir sisteme
sahiptir. Ancak bu sistem bugün ciddi bir teNİke İle karşı karşıya bulunmak-
tadır. Tehlikenin adı ise "insan etkileri"dir. İnsan hem yenilenebilir hem de
yenilenemeyen kaynaklan hızla tüketen, doğal çevrimin üstesinden gel-
mekte zorlandığı hızda ve türde atıklar üreten bir canlı olarak bu çevrimi ak-
satmaktadr. Özellikle XX. yüzyılın İkinci yansında baş döndürücü bir hıza
ulaşan teknolojik ve gelişmeler, çevresel değerlerin tahribini
hızlandırmıştır. Ozon tabakasının seyrelmesi, tabiattaki biyolojik zenginliğin
yok olması, iklim değişiklikleri, asit yağmurları, erozyon, çölleşme, deniz ve
okyanuslarm kirlenmesi gibi sorunlar küresel boyut kazanmıştır. Bu neden-
le çevre kirliliği sadece kısanın fiziki yapısı ve ruh sağlığını değil medeniyet
ve kültür varlıklarını da tehdit etmektedir. Küresel çevre sorunları hem zen-
gin ve gelişmiş ülkeleri hern gelişmemiş veya gelişmekte olan ülkeleri
likleridlr,
ÖRNEK SORU:
YANIT: A
Antropojenik
Kaynaklardan
%3,9
Bitki çürümelerinden
Öteki
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı / Soru Bankay
aklardan
35
Aşağıdakilerden hangisi küresel boyut
kazanmış çevre sorunlarından değildir?
A) Ozon seyrelmesi
B) Güçlü kıyı akıntıları
C) Asit yağmurlan
D) İklim değişiklikleri
E) Deniz ve okyanusların kirlenmesi
ÇÖZÜM:
Güçlü kıyı akıntıları bir çevre sorunu de-
YANIT: D
Coğrafya 7-2 Konu Som Bankas
