10.
8.
9.
İncelediğim bu ürünler Türkçenin saf, katışıksız ve en
özgün ürünleridir. —
incelediği şiirlerle İlgili değerIendirmelerine yukarı-
daki gibi başlayan bir araştırmacı sözlerine hangisiyle
devam edemez?
A) Bunların bazıları şölen ya da toy denilen şaman tören-
lerinde doğmuştur.
B) Bu ürünlerde aruz ölçüşünün ilk örneklerine de rastla-
dım.
C) Bu ürünlerde yarım katiye, redif, aliterasyon ve aso-
nans gibi ahenk unsurlarına yer verilmiştir.
D) Türklerin dünyaya bakışını, geleneklerini yansıtan ve
çoğu manzum özellikler gösteren savlar da bu ürünler
arasındadır,
E) Bu ürünlerden koşuklar, koşmaların; sagular, ağıtların;
savlar ise atasözlerin karşılığıdır.
İslam Öncesi Sözlü Dönem
Halk edebiyatı
Aşağıdaki hangisi bu iki dönemin karşılaştırılması sı-
rasında söylenemez?
A) l. deki ozanların yerini II,de âşıklar almıştır.
B) l, deki koşukların yerini II,de koşmalar almıştır,
C) l. deki saguların yerini II.de ağıtlar almıştır.
D) I. deki aruzun yerini II.de hece almıştır.
E) l. deki kopuzun yerini II.de bağlama almıştır.
İslamiyet öncesi Türk şiiri anonim özellikler taşır, Bu şiirler,
Türklerin 0 dönemdeki sosyal ve kültürel yapısını yansıtır,
Çeşitli Türk boylarında ozan, oyun, gibi adlar verilen
bu şairler çok yönlü kişilerdir. Hekimlik, şifacılık, danış-
manllk gibi İşler görürler. Aynı zamanda din adamıdırlar
ve sığır, şölen, yuğ denilen dinsel törenleri yönetirler, bu
sırada müzik eşliğinde, doğaçlama şiir söylerler.
Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden han-
gisi getirilemez?
Koşuk
Kaklar kamug kölerdi
Taglar başı İlerdi
Ajun tını yılırdı
Tütü çeçek çerkeşür
Etil suwı aka turur
Kaya tübi kaka turur
Balık telim baka turur
Kölün takı küşerür
Günümüz Türkçesiyle
Kuru yerler hep gülerdi
Dağ başları göründü
Dünyanın soluğu ılındı
Türlü çiçekler sıralandı
İtil suyu akar durur
Kaya dibini Oyar durur
Bütün balıklar baka
durur
Gölü bile taşırırlar
Bu parça için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A)
B)
C)
D)
E)
Doğadaki güzelliklerden söz edilmiştir.
Doğadaki hareketlilik çok canlı anlatılmıştır.
Ahenk yaratmak için uyaktan ve rediften yararlanıl-
mıştır.
Aliterasyonlara yer verilmiştir.
Didaktik bir anlayışla söylenmiştir.
b/ ÖĞREN
Kaşgarlı Mahmut'un yazdığı Divanu Lugati't Türk'te ve
Tufan kazılarında ortaya çıkan belgelerde adl bilinen ilk
Türk şairi, bir Uygur şairi Olan Aprınçur Tigin'dir. Bu şairin
Mani dinine övgü içeren ilahi benzeri bir şiiri ve aşk temalı
bir şiiri bulunmuştur. Ayrıca aynı kaynaklarda Çuçu, Ki-Ki,
Kül Tarkan, Asıg Tutung gibi şair isimlerine rastlanmıştır.
b/ DİKKAT
İslam öncesi sözlü dönemde yuğ törenlerinde şöyle-
nen saguların halk şirindeki karşılığı ağıt, divan şiirin-
deki karşılığı mersiyedir.
Sözlü dönemde "koşuk"lar sığır ve şölen törenlerinde
söylenmiştir. Halk şiirinde ise yerini koşmaya bırak-
mıştır, İçerik olarak bunların divan şiirindeki karşılığı
gazeldir.
Sözlü dönemdeki "sav", halk edebiyatındaki atasöz-
'erinin ilk biçimidir. Bunlara Osmanlı döneminde "dar-
bımeşel" şiirde atasözü kullanmaya ise "irsalimesel"
sanatı denmiştir.
o
A) baksı
D) kağan
B) şaman
C) kaman
E) kam
127
