ilk Türk
' -islam Devletlerinde Devlet Yönetimi ve Saray
DEVLET YÖNETİMİ
SARAY
• İlk Türk devletlerindeki
bu dönemde İslami bir anlam kazanarak
• İlk Müslüman - Türk devletlerinde merkezî yönetim saray (kapu veya bargâh) hükûmet ve hüküm-
in asibi"
anlayışına dönüşmüştür. Ayrıca kökleri Hunlara kadar dayanan
veya
dardan oluşur.
anlayışı, İslami Dönem'de cihat ve
anlayışına (Allah'ın
adını yüceltme) dönüşmüştür. Türk-lslam devletlerinde kağan yerine
yabgu yerine de
denilmiştir. Melikler atabey denilen eğitmenler ile devlet yönetimine hazırlanmışm
KARAHANLILAR _
rahanlılarda Orta Asya devlet
geleneği devam ettirilmiş, ülke
boylara ayrılarak yönetilmiş, iki-
Jİ teşkilat sistemi uygulanmıştır.
Yaşadıkları coğrafyadan dolayı
yöneten ve yönetilenlerin Türk
olması devlet teşkilatlanmaları-
nı etkilemiştir.
GAZNELiLER
Gaznelilerde ikili teşkilat uygu-
laması terk edilmiş ve merkezi
bir devlet yapısı oluşturulmuş-
tur. Gaznelilerin çok uluslu ya-
Piya sahip olması ve Hindistan
bölgesinde hâkimiyet kurmala-
rı, yönetim anlayışını yerli hal-
ka göre şekillendirmesine yol
açmıştır.
BUYUK SELÇUKLULAR
Büyük Selçuklu Devleti'nde yö-
netim anlayışı töre, kut ve şûra
etrafinda şekillenmiştir. Arap
ve Farsların devlet yönetimin-
de etkili olan divan Selçuklu
devlet yönetiminde de önemi-
ni korumuştur.
Hükümdarlık Unvanları
• Han • Tonga • Kılıç
Hacib
Hares Emiri
Vekil-i Hass
Silahdar
İlk Türk-İslam Devletlerinde Bazı Saray Görevlileri
Hükümdar ve vezirden sonra gelen en yetkili kişidir. Hükümdar İle devlet, hüküm-
dar İle halk arasındaki İlişkileri düzenler. Elçileri kabul eder. Törenleri düzenlen
Uygun gördüklerini Divan-1 Mezalime çıkarır. En bilgilisine Has Hacip, Uluğ Hacip,
-Hacib'ül Hüccab Gaznelilerde ise Hacib-i Bozorg denilmiştir.
Hükümdara ve devlete karşı suç işleyenleri cezalandırır.
Sultana ve ailesine ait olan işleri yapar, her gün yapılacak olan işler hakkında sula
tana bilgi verir. Saraya ait bütün işlere bakan görevlidir. Karahanlılarda "Vekil-i
Der" olarak geçer,
Silahlardan sorumludur.
İlk Türk-İslam Devletlerinde Yeni Hükümdarlık Sembolleri
Ti raz
(Halifenin gönderdiği elbise)
NHaIifenin gönderdiği hediyeler)
çetr
(Saltanat şemsiyesi)
Û• Hutbe
(Hükümdar adına dua edilmesi)
Menşur
(Halifelik onayı-belge)
Otağ, Örgin, Kılıç, Nevbet, Tuğ, Kur, Berge, Asa,
Kama, Kotuz, Ordu,
• Hakan
• Terken
• Kadir
• Kara
• Sultan
• Emir
• Emir
• Melik
• İlig
• Buğra
• Tamgaç
• Arslan
Şerhenk Törenleri ve hükümdarların yol güzergâhım düzenler.
Abdar (Taştdar) Hükümdarın leğen ve İbriğini taşır, hükümdarın temizlik İşleri İle İlgilenir.
• Sultanü'l Âzam
• Sultanü'l Âlem
L
33
Çaşnigir
Şarabdar
Candar
Alemdar
Hansalar
Hükümdarın sofrasından sorumludur. Sofraya gelen yemeklerin tadına bakarak
hükümdarın zehirlenmesini engeller.
Hükümdarın sofrasındaki içeceklerden sorumludur. Karahanlllarda "İdişçibaşl" ola-
rak geçer.
Hükümdar ve ailesinin elbiseleriyle ilgilenen görevlidir.
Sarayın ve hükümdarın güvenliğinden sorumludur.
Hükümdarın bayrak ve sancağım taşıyıp koruyan görevlidir.
Sarayın muffağından sorumlu olan görevlidir. Karahanlllarda "Aşçıbaşı" olarak geçer.
instagram.com/copysinav
