İlk Türk Devletlerinde ikili Teşkilat, Kurultay ve Hükûmet
AYUKI (HÜKÛMET)
İlk Türk devletlerinde devlet işlerinin yürütülmesi için "ayukı"
denilen hükûmet de görev almıştır. Hükûmetin başında aygucı
ya da üge denilen görevli bulunmuştur. Asya Hunlarından itiba-
ren ise hükümet üyelerine buyruk (bakan) denilmiştir.
Devlet görevlileri
İKİLİ TEŞKİLAT
• Türk devlet teşkilatlanmasının temelini Asya Hun hükümdarı
Mete Han atmıştır. Hunlarda kuzey-güney ve doğu-batl şek-
linde İkili teşkilatlanma söz konusudur.
• Kök Türkler Dönemi'nde, Hunlarda olduğu gibi ikili yönetim
anlayışı devam ettirilmiş, ülke doğu ve batı olmak üzere ikili
teşkilat hâlinde idare edilmiştir. Yerleşik hayata geçen ilk Türk
devleti olan Uygurlarda da ikili yönetim anlayışı devam etti-
rilmiştir.
Hazar Devleti'nin yönetim anlayışı genel olarak Kök Türklerin
yönetim anlayışına benzerlik göstermiştir. İkili yönetim anlayı-
ş Hazarlarda da sürdürülmekle birlikte, Kök Türklerden farklı
olarak Kağan ve Bek'in yönettiği ikili bir yapı söz konusudur.
Hazarlarda kağan devletin var olma sebebi olduğu için savaş-
lara katılmamış, icra yetkisi yok denecek kadar az tutularak,
onun yerine ülkeyi yönetme ve savaşa kanıma gibi bütün gö-
revleri kağan yerine "bek" yerine getirmiştir.
İkili Teşkilat Sisteminin Uygulanmasının Nedenleri
• Ülkenin hanedanın ortak malı sayılması
• Ülkeyi daha kolay yönetmek
• Dinamik toplumu kontrol altında tutmak
• Sınırları kısa zamanda genişletmek
İkili teşkilat sisteminin uygulanmasının olumsuz sonuçlan da
olmuştur. İkili teşkilatlanma Türk devletlerinin kısa sürede par-
çalanmasına ve ömürlerinin kısa süreli olmasına yol açmıştır.
Aygucı (Üge)
fi
Otacı (Emçi)
Buyruk
Bitikçi (Tamgacl)
Tisin (Elig)
İnanç / İnal / Ataman
Hukümet
üyeleri
Hükûmet başkanı
Sivil yönetici
Hazine görevlisi
Hekim / Tabip
Hanedan üyesi komutaıİ
Bakan
Vergi memuru
Yazıcı
Hükümdar oğlu
ligin eğitmeni
KURULTAY
Kurultay Üyeleri
KURULTAY (Kengeş veya Toy)
Kurultay ilk Türk devletlerinde ülke meselelerinin görüşülüp
karara bağlandığı yerdir. Kurultayda askerî, ekonomik ve yargı
işleri ile dinî meseleler konuşulup karara bağlanmıştır.
• Toy, Kengeş ve Keneş gibi isimlerin verildiği kurultayın doğal
başkanı kağandır. Ancak kağan olmadığında kurultaya aygu-
cı (başbakan) başkanlık yapmıştır.
• Kurultayda son söz kağana aittir. Bu durum kurultayın "da-
nışma meclisi" özelliğine sahip olduğunu gösterir. Ancak ku-
rultay bazı dönemlerde kağanların kararlarına karşı çıkabil-
miştir. Örneğin Kutluk Devleti'nde Bilge Kağan'ın kurultaya
sunduğu "şehirlerin etrafının surlarla çevrilme ve şehirler-
de Budizm'in tanıtılması" teklifi kurultayca reddedilmiştir.
Kurultay üyelerine ise "Toygun" denilmiştir.
•
Kurultayın Başlıca Görevleri
• Hakanı seçmek
• Ülkenin genel politikasını belirlemek
• İnsan ve hayvan sayımı yapmak
• Yılda bir kez atalar mağarasında yapılan dinî törene katılmak
ıımıı
• Yargılama yapmak
• İhtiyaç duyulması hâlinde kanun ve töre koymak
• Dinî meseleler dâhil her türlü meseleyi görüşmek
devletlerin
vöneficileri
19
Hazar Devleti
Peçenekler
Boy devleri
Tuna Bulgarları
Avrupa Hunları
Tabgaç Devleti
Diğer Meclisler
İhtiyarlar Meclisi
Komenton Meclisi
Millet Meclisi
Seçkinler Meclisi
Nazırlar Meclisi
tagram.çomiçopyşin
