ilk Türk Devletlerinde Bilim, Sanat ve Spor
BİLİM
• Kaşgarlı Mahmut'a göre Türklerde bilime abilig" denilmiş-
tir. Yapılan eğitim faaliyetleri Türklerde bilimin temelini
oluşturmuştur. Hunlarla birlikte ilk eğitim faaliyetleri baş-
larken, Uygurlarla birlikte örgün eğitim başlamıştır.
• Hunlarda hayvan hastalıklarının misk otuyla dağlama ya-
pılarak tedavi edilmeye çalışılması, hawan hastalıkları ko-
nusunda bilgi sahibi olduklarını göstermektedir. Bazı Çin
kaynaklarında İse bronzun İlk defa kuzey komşuları Türkler
tarafından kullanıldığı yazmaktadır.
• Kök Türklerdeki bilimsel gelişmelere bakıldığında, onların
da Hunlarda olduğu gibi demiri işlediği, savaş araç ve gereç-
leri yaptığı, ok ve yay yaptığı görülmektedir.
• Uygurlarda araç-gereç yapımı, gelişmiş şehir yapılanması,
çiçek hastalığına karşı aşnın geliştirilmesi gibi durumlar bi-
limsel çalışmalarda daha ileri gidildiğine kanıttır.
• Uygurlar ayrıca tahta kalıplar kullanarak matbaayı geliştir-
mİştİr. Pamuktan kâğıt yapan Uygurlar ayrıca kütüphane-
ler kurmuştur. Eserlerin yazımında siyah ve kırmızı mürek-
kep kullanmışlardır.
• Türklerde otacı ya da emçi denilen hekimlerin varlığı, teda-
vilerde bitki ve mineral kaynaklı ilaçların kullanılması, ölen
kişilerin mumyalanması, matematikte erken tarihlerden
itibaren on tabanlı sistemin ve aritmetik hesaplarda sayı
dizilerinin kullanımı, ilerleyen dönemlerde ağırlık ve uzun-
lük ölçüleriyle para birimlerinin kullanılması bilimsel alan-
da çalışmaların yaşandığına kanıttır.
• Türkler Güneş'i ve Ay'ı sürekli izlemiş, Venüs'e sabah yıldı-
z], Merkür'e akşam yıldızı isimlerini vermişlerdir. Güneş yı-
lını esas alan "On İki Hayvanlı Türk Takvimi" geliştirilmiştir.
• Bu takvimde her yıl bir hayvan ismiyle adlandırılmış, aylar
sayı ile sıralanmış ve on iki yıllık zaman dilimi bir devir ola-
rak kabul edilmiştir.
İslamiyet öncesi dönemden kalma Uygurca yazılmış, "TİD
120 KODU" ile sınıflandırılmış bir tıp kitabı bulunmuştur. Bu
eserde körlük, göze pus inmesi, baş ağrısı, kulak hastalıkları
gibi birçok hastalık hakkında bilgi bulunmaktadır.
Türkler dokumacılık, çadırcılık, kilim ve halıcılık, madencilik,
minyatür, çini, fresk (duvar resmi), heykel (balballar), resim,
ahşap işlemeciliği, oymacılığı ve kakmacılığı, madencilik gibi
alanlarda önemli örnekler bırakmıştır.
HAYVAN ÜSLUBU
İskitlere kadar uzanan bu sanat anlayışında kemer to-
kaları, hançer kabzası ve at koşum takımları üzerinde
süslemelerde pars, kaplan, aslan, kurt, at, koyun ve
kartal gibi hawan figürlerinin kullanılmasıdır.
ALTIN ELBİSELİ ADAM
Hunlardan itibaren günümüze kadar gelen kurgan-
lar (mezarlar) Türk sanan İle İlgili önemli eserlerin
rastlandığı yerlerden biri olmuştur. Eşik Kurganı'nda
bulunan "Altın Elbiseli Adam" buluntusu Türk sana-
tındaki inceliğe en güzel örneklerden biridir.
ÇADIR SANATI
Konargöçer yaşamın etkisiyle Türklerde çadır sanatı
ayrı bir gelişme göstermiştir. Hunlarda çadır sanat si-
lindİrİk bir yapı üzerinde kubbeyi andıran bir Örtü İle
tamamlanmıştır. Kubbe şeklindeki tavan, Türk-İşlam
devletleri mimarisini de etkilemiştir.
23
TÜRK ÜÇGENİ
Uygurlarda kubbeyi tutması için kullanılan üçgen
köşelere "Türk Üçgeni" denilmiştir. Bu mimari yapı
Selçuklular ve Osmanlılar tarafından da kullanılmıştır.
PAZIRIK HALISI
Hunlara ait bu halı Altaylardaki Pazırık kurganların-
• dan çıkarılmıştır. En eski Türk halısı olarak kabul edil-
mektedir. Halının zeminine süvariler ve geyik figürleri
ustaca yerleştirilmiştir.
SPOR
urklerde spor, birlik ve beraberliğin sağlanmasında önemli
bir rol oynamış, yiğitlik ve kardeşlik üzerine inşa edilmiştir.
İlk Türk Devletlerinde Başlıca Oyun ve Sporlar
Mazrak
Binicilik
ÇEVGAN
Tepük
Cirit
Mangala
Sevirtme
Güreş
Avcılık
Günümüzde "polo" olarak bilinir. At üzerinde "çö-
ğen" denilen ucu eğri bir değnekle oynanan bu
oyunda, düz arazide sahaya bırakılan bir top belirle-
nen hedefe ulaştırılmaya çalışılır. Bu oyun sayesinde
gençlerin ata binme kabiliyetleri artırılarak, bir tür
askerlik eğitimi de yapılmıştır.
instagram.com/copysinav
