İLK MUSLÜNL4N TURK DEVLETLERİ
Türkmenlerin devlete küstürülmesi
ö Abbasilerin eski güçlerine kavuşmak için Selçuklular aleyhine çalışmaları yürütmeleri
Katvan Savaşı'nın yıkıcı etkisi
Bâtınilerin zararlı faaliyet yürütmeleri.
BüyüK SELÇUKLU'YA BAĞLI DEVLET VE ATABEYLİKLER
Bağlı (VassaE) Devletler
ARİ
DERS
OT
Büyük Selçuklu Devleti'nden ilerleyen zaman içinde dört bölgesel Selçuklu hanedanı doğmuştur. Selçuklu hane-
dan üyeleri tarafından ve Büyük Selçuklulara tabi olarak kurulan bu şubeler, kuruluş sırasına göre
Kirman (1048), Türkiye (1075), Suriye (1078) ve Irak Selçuklu (1119)larıd1r. Bunlardan Türkiye Selçukluları ba-
ğımsız olarak kurulmuş, diğerleri Büyük Selçuklu Devleti'ne sonuna kadar tabi kalmışlardır.
Kirman Selçukluları (1048— 1187): Kirman İran'ın güneyinde merkezi de Kirman şehri olan bir eyalettir. Doğu-
şunda Belucistan ve Sistan, kuzeyinde Horasan, kuzeybatısında Isfahan, batısında Fars eyaleti ve güneyinde ise
Fars ve Umman körfezleri İle çevrilidir. Kavurd tarafından kurulmuştur,
ö Suriye Selçukluları (1069— 1118): İlk Suriye Selçuklu meliki olan Tacüddevle Tutuş, Büyük Selçuklu Sultanı Alp
Arslan'ın Oğlu ve Melikşaffın kardeşidir. Suriye Selçuklularının merkezi Dimaşk Olup haçlılarla mücadele etmiştir,
ö Irak Selçukluları (1119— 1194): Irak Selçuklu hanedanlığı Muhammet Tapar'ın oğlu Mahmut tarafından Sultan
Sencer'in izniyle kurulmuştur.
ö Türkiye Selçukluları (1075-1308):
Atabeylikler: Selçuklu Dönemi'nde sultanların şehzadeleri eğitmek için tayin ettikleri hocalara atabey unvanı
verilmiştir. Selçuklularda bilinen İlk atabey, Sultan Alp Arslan'ın, Oğlu Melikşah'a hoca tayin etiği NizamülmülYtür,
Atabeyler genellikle gulam kökenli askerî valiler olup, kendilerine iktalar tahsis edilirdi. Atabeyin vazifesi, çocuk yaş-
ta yamna verilen meliki her bakımdan yetiştirmek, bir bakıma tahta hazırlamaktı. Bu durum merkezî idarenin güçlü
olduğu zamanlarda hiçbir sorun yaratmazdı. Fakat devletin zaaf gösterdiği hâllerde atabeyler, yanlarında bulunan
şehzadeler adına saltanat mücadelesine giriyorlardı.
Merkezî otoritenin bozulması üzerine kurulan atabeylikler şunlardır:
Salgurlular (Fars Atabeyliği) (1147 — 1284)
İldenizoğullan (Azerbaycan Atabeyliği) (1146 - 1225)
» Beg-TeginoğuIIan (Erbil Atabeyliği) (1146—1232)
Börililer -Togteginliler (Şam Atabeyliği) (1128—1154)
Zengiler (Musul —Halep Atabeyliği) (1127 — 1259)
l. Haçlı Seferi İle kaybedilen Utla şehri Zengiler tarafından geri alınır. Urfa'nın fethi her bakımdan bir dönüm
noktası olur. Bu olay İslam dünyası için ne kadar büyük bir sevinç ve öz güven kaynağı oldu ise, Hristiyanlar için de
o denli büyük bir üzüntü ve korkuya sebep olmuştur.
www.dİzgİkİtap.com
49
SMNLYALÇIN
