İLK MÜSLÜM4N TÜRK DEVLETLERİ
KARAHANLILAR (840-1212)
Hanedan içinde çatışmaların yaşanması üzerine
devlet 1042 tarihinde Batı ve Doğu Karahanl'lar
olarak ikiye ayrılmıştır.
Doğu Karahanlllann başına Tabgaç Buğra Han,
Bat Karahanlıların başına Ahmet Arslan Han geç-
miştir.
Orta Asya'da kurulan ilk Müslüman Türk devletidir.
Orta Çağ İslam kaynaklarında devletin bilinen ilk
hakanı olan Bilge Kadir Han ve çocuklarının atası
ARİ
DERS
OT
' R G IZL
AHİ?
Afrâsyâb olarak kaydedilmiş, devlete Afrasyablılar denilmiştin Hakaniye ve İlig-Hanlar olarak da isimlendirilen
devletin kuruluşunda Karluk, Yağma, Çiğil ve Tuhsi gibi Türk boyları etkili olmuştur.
Kurucusu Bilge Kül Kadir Han'dır, başkent Balasagun'dur. Daha sonra ise Kaşgar'a taşınmıştır.
İslam öncesinden beri uygulanan ikili sistem bu devlette de devam etmiştir.
Satuk Buğra Han zamanında Müslümanlarla bağlantı kurmuş ve İslam'ı kabul etmiştir.
Abdülkerim adını alan Satuk Buğra Han Dönemi'nde resmî din İslamiyet olmuş ve İslam'ın yayılması için büyük
çaba harcanmıştr.
Ebu Nasr Dönemi'nde kardeşi İlig Nasr tarafından Gaznelilerle birlikte Samanoğullarına son verilmiştir.
Ebu Nasr Han, Abbasi halifesi tarafından İslam hükümdarı olarak tanınan ilk Karahanll Hanı'dır
a. Doğu Karahanll Devleti (1042 — 1211)
Devletin başkenti Kaşgar'dır.
ö Bu devlet 1090 yılında Büyük Selçuklu Devleti'ne bağlanmıştır.
ö 1130 yılında ise Moğol asıllı Karahitaylıların egemenliği altına girmiştir.
1211 yılında bu devlete Moğol soylu Karahitaylllar son vermiştir.
Yusuf Has Hacip'in yazmış olduğu "Kutadgu Bilig", Doğu Karahanlı Devleti'nin ilk hükümdarı Tabgaç Buğra Han'a
(Uluğ Kara Buğra Han-Ebü Ali Hasan Bin Süleyman Arslan) sunulmuştur.
b. Batı Karahanll Devleti (1042 -1212)
Devletin başkenti önceleri Özkent, sınırların genişlemesiyle Semerkant olmuştur.
Büyük Selçuklu Hükümdarı Melikşah, bir Karahanll prensesi ile evlenerek iki devlet arasında akrabalık ilişkileri
kurmuş ve 1074'te Karahanlıları kendisine bağlamıştır.
Selçukluların Katvan Savaşenda yenilmesiyle Batı Karahanlı Devlet'i de Karahitayllların hâkimiyeti altına girmiştir.
Harzemşahlar, bölgedeki Moğol hâkimiyetine son vermiş; son Karahanll Hükümdarı Osman Han'ı da ortadan
kaldırarak bu devleti 1212 yılında tamamen ortadan kaldırmışlardır.
Karahanlllar ayrıca Türkçenin Uygur lehçesini resmî dil olarak kabul etmiş ve milli benliğini korumuştur.
Türk-İslam mimarisinin ve medeniyetinin temelini atmışlardır.
Semerkant Medreselerini kurmuşlardır. Burada burslu öğrencilik sistemini başlatmışlardır.
Kervansarayların "ribat" adı ile ilk örneklerini vermişlerdir.
Türk dünyasında, Bimarhane adı verilen hastane ve Berid adı verilen posta örgütünü kurmuşlardır.
Başkent Balasagun'un diğer adı Kuz ya da Kara Ordu idi. Bir diğer önemli merkez Kâşgar'a Ordu Kend deniyor-
du. Hakan, taht iddiasında bulunanlar karşısında ya da jeopolitik haklarını propaganda etmek için hakan ve han
unvanın yanına kara (büyük), arşları, togan (doğan), tamgaç (büyük), kadır (muktedir), kılıç (kararlı), bilge ve
uluğ sıfatlarını getirebilmekteydi.
www.dizgikitap.com
39
Sütü YALÇIN
