İLK MÜSLÜNL4N TÜRK DEVLETLERİ
ARİ
DERS
OT
Türk İslam devletleri zamanında, kervansaraylarla birlikte han adı verilen yapılar da vardı. Yolcular ve tüccarlar
için yapılmış olan hanlar, ticari amaçla yapılan ve ücretli olan işletmelerdi. Bu özelliklerinden dolayı hanlar, ribat
ve kervansaraylardan ayrılmaktaydı.
ö Türk İslam devletleri ticarette para olarak diğer Müslüman devletler gibi dinar (altın) ve dirhemi (gümüş) kul-
lanıyorlardı.
Ğ Türk İslam devletlerinde ekonomik faaliyetler tarım-hawancıllk, imalât (zanaatsal üretim) ve ticaret olmak üze-
re üçe ayrılır, devlet gelirlerinin önemli bir kısmını tarımdan elde edilen vergi gelirleri oluştururdu.
Kâşgarlı Mahmud Dîvânu Lugâti't-Türk adlı eserinde, Türk İslam devletlerindeki halkın büyük çoğunluğunun
yerleşik hayata geçtiğini ve tangqlık (çiftçilik) yaptığını belirtmiştir.
İlk Türk İslam devletlerinde vergi önemli bir gelir kaynağıydı. Bu dönemde İslamiyet'in etkisiyle şekillenen yeni
vergi türleri de görülmeye başlamıştır. Öşür, haraç, cizye ve zekat bu vergiler arasında yer almıştır. Bu vergiler-
den başka, kendilerine bağlı beylik ve devletlerin ödediği vergilerle; kervanlar, tüccarlar ve pazarlardan alınan
vergiler de diğer önemli gelir kaynaklarıydı.
Hayvancılık, ilk dönemlerden itibaren Türklerin hayatında önemli bir yere sahip olmuş; sayısız at, koyun ve
kısmen de sığır sürüleri, konargöçer Türklerin en önemli varlıkları hâline gelmiştir. Türk İslam devletlerinde de
hayvancılık faaliyetleri devam etmiş, hayvan sahiplerinden ağnam adı verilen vergi alınmıştır
DÖNEMİN ÜNLÜ BAZI BİLİM İNSANLARI
Farabi
Türkistan'ın Farab şehrinde doğmuştur. Matematik, astronomi, fizik, mantık, psikoloji, siyaset, musikî alanların-
da uzmanlaşmış ve bu alanlarla ilgili 160 kitap yazmşür. Eserlerinin çoğu, Latinceye çevrilerek uzun yıllar Avrupa
üniversitelerinde okutulmuştur. Avrupa'da Al-Pharabius adıyla ün yapmıştır. Akılcılığı ön plana alarak pozitif
bilimlerin gelişmesine katkı sağlamıştır. Aristo'dan sonra Muallim-i Sani (İkinci Öğretmen) unvanı ile tanınmıştır.
Eğitimde ikna metodunun kullanılmasını ve teorik bilgilerin göstererek öğretilmesi yönteminin (demosdrasyon)
kullanılmasını savunmaktadır. "Kitabü'l Musiki", "İhsasü'l-ilim, Medinetü'I-Fazıla" önemli eseridir.
Biruni
Gazneli Mahmut'un sarayında yaşamış olan Biruni, özellikle matematik alanında ün yapmıştır. Matematik dl-
şnda coğrafya ve fizik alanlarıyla uğraşmıştır. 110 civarında eser yazmıştır. Bilimin ilerleyebilmesi için, bilim
insanının özgürce düşünebilrnesinin şart olduğunu savunmuştur. Hint bilimini İslam dünyasına öğreten kişidir,
Eksen eğikliğini hesaplamıştır. Coğrafya alanında yazılarını "El Kanun El MesudiN adlı kitabında toplamıştır. En
tanınan eseri "Asarü'l-Bakiye"dir.
İbn-i Sina
Maveraünnehir Bölgesi'nde yetişen İbn-i Sina, fizik, biyoloji, mantık, felsefe, ahlak alanlarında 200 dolaylarında
eser yazmıştır. Asıl ününü öp ve felsefe alanında yapmıştır. Felsefe bilgisinin temelini Farabi'den almıştır. "El-
Kanun-' fit-Tib" adlı öp kitabı dünyaca ünlüdür. Hipokrat'tan sonra tıbbın ikinci babası sayılır. Beyin üzerine
araştırmalar yapmış, kan dolaşımını incelemiş, yeni ilaçlar bulmuştur. Batı'da "Avicenna” adıyla tanınan bu bü-
yük bilim adamının eserleri birçok Batı diline çevrilmiş ve uzun süre Ban üniversitelerinde okutulmuştur. İbn-i
Sina "eğitim kişinin fiziksel, zihinsel, ahlaki özelliklerinin yanında kişinin yeteneğine göre de verilmelidir. Kişiye
meslek seçiminde yardımcı olunmalıdır." görüşünü savunmuştur.
www.dİzgİkİtap.com
59
saamYALÇIN
