İLK MÜSLÜM4N TÜRK DEVLETLERİ
ARİ
DERS
OT
b- şahne/Şıhne: Orta Çağ, Doğu İslam dünyasında bir şehri veya bölgeyi muhafaza ve kontrol etmekle yükümlü
olan kişilerin taşıdığı unvandır. Selçuklularda asker kökenli valiler, garnizon komutanları veya güvenlik amiri
konumundaki kişiler bu unvanı taşmaktaydı.
Reis: En alt kademeden sivil bir memurdur ve yerli halkın eşrafından gelir. Görev alanı bir mahal, şehir veya
farklı büyüklükte bir bölge olabilirdi. Bulunduğu yerde merkezî idarenin temsilcisidir. Reislik divanına Divan-ı
Riyâset denirdi. Reis valinin ve onun temsilcilerinin emrindeydi. Nâibi ve memurları vardı. Reaya ile memur-
lar arasında arabuluculuk yapardı. Para, fiyat, ölçü ve tartıları kontrol eder, muhtesibe nezaret eder, vergileri
düzenlerdi.
» Amil; Vilayetlerin vergilerini toplamakla görevli kişilerdir.
» Muhtesip: Ticari hayatı düzenleyen kişilerdir.
Ulak: Haberleşmeyi sağlayan görevlidir.
Kadı; Adalet işlerinden sorumlu kişilerdir.
ORDU TEŞKİLATI
6 Tolunoğullan ve İhşidilerde orduda yerli halktan unsurlarda bulunmakla birlikte ordu büyük ölçüde Türklerden
oluşmaktaydı. Ayrıca Tolunoğullarında donanmaya da önem verilmiş ve yüz parçalık bir donamaları bulunmak-
taydı.
Eyyûbiler ve Memluklerde ordu kara ve deniz kuvvetleri bulunmaktaydı, kara ordusunun temeli Kafkaslardan
getirilen Kıpçak Türklerinden oluşmaktaydı.
Karahanlllarda ordunun büyük bir kısmı Karluk, Yağma ve Çiğil Türk boylarından oluşmaktaydı. Ayrıca orduda
saray muhafizlan, hassa ordusu, hanedan üyeleri ve diğer devlet adamlarının kuvvetleri de yer almaktaydı. Ordu
komutanlarına subaş adı verilmiştir.
Gaznelilerde ordu gulamanlar, düzenli birlikler, eyalet askerleri, gönüllüler, ücretli askerlerden oluşmaktaydı.
Ayrıca Gazneli ve Timur ordusunda filler de kullanılmıştır.
Büyük Selçuklu Ordusu
Gulaman-ı Saray: Doğrudan sultana bağlı muhafız birlikleridir. Farklı milletlerden seçilip yetiştirilen ücretli as-
kerlerdi.
Müfredier: Gulaman-ı saraydan seçilmiş gösterişli, iyi giyimli, seçkin kişilerden oluşur. Savaş ve barışta devamlı
sarayda hazır bulunurlar. Her 50 kişinin başında bir naib bulunur. Hepsi süvari ve tam teçhizatlıdır.
Hassa Ordusu: Sultana bağlı özel birliklerdir. Hizmetleri karşlığında ikta arazi almışlardır.
Eyalet Askerleri: Melik ve eyalet valilerinin (şahne) altında bulunan ordulardır. Hizmetleri karşılığında ikta al-
mışÖr.
Sipahiler: İkta gelirleri sonucu ikta sahibinin beslediği askerlerdir.
Türkmenler: Hükümdarın daveti sonucu Türkmenlerden savaş zamanında orduya katılan askerlerdir.
Yardımcı Kuvvetler: Selçuklulara bağlı devlet ve beyliklerin savaş zamanında gönderdikleri ücretli askerlerdir.
Ordu komutanlarına Abbasilerde ve ilk Türk İslam devletlerinde Emirü'l-ijmera ya da Sipehsalar, Moğollarda
Noyan — Nöker, Osmanlıda Serdar-' Ekrem adı verilmiştir. Nöker aynı zamanda Cengiz Han'ın yakın dostlarına
verilen isimdir.
Gulam Sistemi: Bu sistemde satın alınan ve savaşlarda esir alınan çocuklar Gulamhane adı verilen merkezlere
gönderilmekteydi. En önemli gulam merkezi saraydı. Alınan bu çocuklar hem yönetim hem askeri hem de pro-
tokol kuralları alanında yetiştirilmekteydi. Bu çocuklardan askerî alanda eğitim alanlar hükümdarın özel muhafız
ordusu (Gulaman-ı Saray) olmaktaydı. Bu askeri birlikte olanlar hazineden bistegani adı verilen maaş alırlardı.
www.dizgikitap.com
55
Sahna, YALÇIN
