ILK MUSLUNIAN TÜRK DEVLETLERİ
2. Akkoyunlu Devleti (1350-1502)
ARİ
DERS
ö Oğuzların Bayındır boyundan olan Akkoyunlu Türkmenleri, 13. yüzyıl sonlarında Horasan'dan Azerbaycan'a gel-
miş bir aşiret olup, 14. yüzyılda Azerbaycan, Harput, Diyarbakır yöresini yurt edindiler ve devlet kurmadan
önce de bölgede etkili oldular.
ö 1340'tan sonra Tur Ali Bey'in önderliğinde Anadolu, Suriye ve Irak içlerine akınlar düzenlediler. Trabzon İmpa-
ratorluğu topraklarını yağmaladılan
Akkoyunlu Devleti'nin kurucusu, Kutlu Bey'in küçük oğlu Kara Yülük Osman Bey'dir. Kara Yülük Osman Bey,
1400'de Timur'un Anadolu'ya girişine destek verdi ve bu hizmetine karşılık Malatya'yı, 1402'de Ankara Sava-
şendakİ desteğine karşılık da Diyarbakır bölgesini aldı.
ö Kara Yülük Osman Befin ölümünden sonra, oğulları arasında iktidar kavgası başladı ve Akkoyunlu Devleti eski
gücünü yitirdi. Kara Yülük Osman Bey'in torunu Uzun Hasan, 1453'te Diyarbakır'ı ele geçirerek iktidar kavgala-
rına son verdi.
Uzun Hasan Akkoyunlu Devleti'ni, sınırları doğuda Horasan'dan batıda Fırat Irmağı'na, kuzeyde Kafkaslar'dan
güneyde Umman Denizi'ne kadar uzanan bir imparatorluğa dönüştürdü, Karakoyunluları yenerek bu devleti
ortadan kaldırdı ve başkenti Diyarbakır'dan Tebriz'e taşıdı.
En ünlü hükümdarı Uzun Hasan'dır. Uzun Hasan'ın Karamanoğulları ile Anadolu topraklarına saldırmak için iş
birliği yapması Osmanlılarla arasını açmıştır. Uzun Hasan zamanında Osmanlılarla Otlukbeli (1473) Savaşı yapıl-
dl. Bu savaşta Uzun Hasan yenildi.
Bu devlet, 1502 yılında bir başka Türk devleti olan Safeviler tarafindan yıkılmıştır.
Uzun Hasan Bey, Kur'an-ı Kerim'i Türkçeye çeviren ilk Türk hükümdardır.
3. Karakoyunlu Devleti (1365-1469)
Doğu Anadolu'da Erciş olmak üzere Bayram Hoca tarafindan kurulmuştur.
Bağdat'ta kurulan Celayirlilerden Bağdat'ı almıştır.
Karakoyunlu Hükümdarı Kara Yusuf Timur'dan kaçarak Osmanlılara sığınmış, bu durum Osmanlılarla Timur ara-
sında Ankara Savaşı'nın çıkmasına neden olmuştur.
Ğ Karakoyunlular'ın bu dönemde en önemli rakipleri Osmanlı Devleti ve Timur olmasına rağmen devleti yıkan dar-
be Akkoyunlular'dan geldi. Akkoyunlular'ın önderi Uzun Hasan'ın gerçekleştirdiği ani bir baskın sonucu Cihan
Şah'ın ölümüyle yıkıldı ve toprakları bu devletin eline geçti.
Van'daki Ulu Cami, İsfahan'daki Cuma Camisi ve Tebriz'de Gök Mescid ile medresesi Karakoyunlular'ın dini mi-
marisinin örnekleridir.
4. Cengiz Han ve Moğol Devleti (1196-1227)
ö Moğolları birleştirerek devlet hâline getiren kişi, asıl adı Temuçin olan Cengiz Han'dır. Devletin merkezi
Karakurum'dur.
Temuçin, 1206 yılında düzenlenen bir kurultayla bütün Türk ve Moğol kabileleri tarafindan kağan seçilmiş ve
"Cengiz" adını almıştır.
Cengiz ilk yıllarından itibaren yamndan ayrılmayan ve ona hep destek olanlara nöker (Moğol hükümdarlarının
yoldaş, en yakın görevlileri) unvanını vermiş ve onları ödüllendirmiştir.
Günümüzde meritrokrasi olarak tanımlanan bu anlayışta Cengiz Kağan devlet seçkinlerini soylu oluşlarına göre
değil, sahip oldukları temel niteliklere ve değerlere bakarak yaratmıştır.
Uygur kâtipler tayin ederek çocuklarına okuma-yazma öğretilmesini emretmiş, bu gelişme Uygur-Moğol alfabe-
sinin başlangıcı olmuştur.
www.dizgikitap.com
31
YALÇIN
