İLK MÜSLÜMAN TÜRK DEVLETLERİ
KARADENİZ'İN KUZEYİNDEKİ GELİŞMELER
ARİ
DERS
OT
a.
b.
c.
d.
e.
Kırım Hanlığı: Altın Orda'nın parçalanmasının ardından, Kırım, Kazan, Nogay, Astarahan, Sibir ve Kasım Han-
lıkları ortaya çıktı. Kırım Hanlığı'nın kurucusu Hacı Giray'dır. Bahçesaray, devlet merkezi olmuştur. 1475 yılında
Osmanlılara bağlanan Kırım 1774'te imzalanan Küçük Kaynarca ile bağımsız oldu. 1792 Yaş Antlaşması ile de
Rusya'ya bağlandı.
Ejderhan (Astarahan) Hanlığı: İtil Irmağı'nın Hazar'a döküldüğü yerin yakınındaki Astarahan şehrinde kuruldu.
Kurucusu Kasım Han'dır. 1554 yılında Ruslara bağlanır.
Kazan Hanlığı: Uluğ Muhammed Han tarafindan kuruldu. 1552'de IV. İvan tarafından Ruslara bağlandı.
Kasım Hanlığı: Kasım tarafindan 1445'te kuruldu. 1681 yılına kadar Rus Knezliği olarak kaldı. Sonra Ruslaştılar.
Küçüm (Sibir) Hanlığı: Kurucusu Toybuğa'dır. En tanınmış hükümdarı Küçüm'dür. 1683'te Ruslara bağlandılar.
Nogay Hanlığı: Emir Nogay tarafindan Saraycık'ta kuruldu. Bugünkü Kazakistan topraklarına hâkim oldular. Ço-
ğunluğunu Kıpçaklar oluşturdu.
TÜRKİSTAN'DAKİ GELİŞMELER
ı. Şeybaniler (1428-1598)
Ban Türkistan'da kurulmuşlardır. Günümüzdeki Özbeklerin ataları sayılmaktadır.
Timur Devleti'nin yıkılmasında etkili olmuşlardır. Şeybanilerin 1598'de parçalanması üzerine devletin toprakları
üzerinde Hive Hanlığı (1512-1783), Buhara Hanlığı (1599-1920), Hakand Hanlıkları (1710-1876) kurulmuştur.
Ebu'l Gazi Bahadır Han, 1643-1663 yılları arasında Hive Hanlığı yapan bir han ve tarih yazarıdır. Han olmadan
önce İran'da on yıl, çok iyi öğrenim görmüştür. Onun hükümü alünda Hive altın çağını yaşamıştır,
Şecere-i Terakime / Türklerin Soy Kütüğü en ünlü eseridir.
2. Kazak Hanlığı (1465—1847 )
Altın Orda'nın yıkılmasından sonra Cengiz Han'ın oğullarından Cuci'nin ulusuna bağlı Toka Temür sülalesinden
Canibeg ve Kereytarafindan bugünkü Kazakistan'ın güneydoğusundaki Cetisu Nehri kıyılarında kurulan bir Türk
hanlığıdır. Kazak Hanlığı; Büyük cüz, Orta cüz ve Küçük cüz olmak üzere üçe ayrılarak yönetilmiştir.
3. Azerbaycan Hanlıkları (1747-1844)
ö Azerbaycan hanlıkları, Güney Kafkasya'da 1747-1844 yılları arasında fiilen bağımsız Türk hanlıklardır. Bu hanlık-
lar önce İran'ı yöneten Safevi Hanedanı, Afşar Hanedanı ve Kaçar Hanedanı'nın egemenliğinde kalmıştır. İran ile
imzalanan Gülistan ve Türkmençay Antlaşmaları ile Rusya İmparatorluğu'nun egemenliği altına girmiştir.
www.dizgikitap.com
SOL YALÇIN
