İLK MÜSLÜMAN TÜRK DEVLETLERİ
Hükümet
ARİ
DERS
OT
6
Devlet işlerinin yönetiminden sorumlu olan divana Divan-ı Saltanat veya Divan-1 Vezaret denmekteydi.
Divan-1 Saltanat'ın başında sahib-i divan-' devlet adı verilen büyük vezir bulunmaktaydı.
Hükûmette etkili olan vezirler doğrudan hükümdar tarafindan atanmaktaydı ve hükümdarın en büyük yardım-
cısıydılar.
Vezirlerin başkanlığını yaptığı toplantılara hükümdar da katılmakta ve toplantıyı yönetmekteydi.
Türk — İslam devletlerinde vezir birçok önemli çalışma yapsa da son sözü hükümdar söylemekteydi.
Selçuklularda ise vezirlik makamına büyük önem verilmiş ve vezire sultan adına devleti yönetme yetkisi veril-
mişör.
Selçuklularda vezirler hükümdar gibi buyruk (ferman) yayınlayabilmekteydiler. Örneğin; Büyük Selçuklu
Devleti'nde Nizamülmülk çok etkili olmuş bir vezirdir.
Divan-' Saltanatla bağlı diğer divanlar şunlardır:
Divan-' İstifa: Devletin mali işlerinin görüşülüp düzenlendiği divandır. Başnda müstevfi bulunur.
Divan-' Arz; Askerlik işlerinden ve ordunun maaş gibi her türlü ihtiyacından sorumlu divandır. Başnda emir-i
arz bulunur.
Divana İnşa (Tuğra): Devletin iç ve dış yazışmalarından sorumlu divandır. Başında tuğrai veya münşi denilen
görevli bulunur- Hükümdara ait belgelere hükümdarın tuğrasını çeken kişidir.
Divan-1 İşraf: Devletin mali ve idari işlerini denetleyen denetim divanıdır. Başnda müşrif bulunur.
Divan-' Mezalim: Ağır siyasi suçların görüşülüp karara bağlandığı divandır. Bu divanda halk şikayetlerini doğ-
rudan hükümdara iletmektedir.
Divan-' Berid: Haberleşmeden sorumlu divandır.
Divan-' Hass: Bu divan gelirleri sultana tahsis edilen has arazilerin sevk ve idaresi ile meşgul olurdu, Sultan
bu arazilerden hanedan üyelerine de ikta veya temlik yoluyla verirdi. Divan reisine vekil-i divan-' has den-
mekteydi.
Divan-' Evkaf-' Memâlik: Ülkedeki vakıfları denetleyen divandır.
Ayrıca Anadolu Selçuklularında Niyabet-i Saltanat Divanı yani hükümdar başkentte olmadığı zaman devlet
işlerini yürüten divan ile Divan-1 Pervane (İktaların dağıtımını yapan divan) bulunmaktaydı.
www.dizgikitap.com
SÖ,LYALÇIN
