İLK MÜSLÜMAN TÜRK DEVLETLERİ
ARİ
DERS
OT
Çetr: Mızrak gibi uzun bir sapın ucunda, genellikle siyah renkli değerli bir kumaştan yapılmış küçük şemsiyedir.
Orta Doğu'da çok eski bir gelenek olan çetri sultan ve meliklerin seferlerde, alaylarda at üzerindeyken, arkasında
bulunan atlı bir gulâm (çetrdâr) tarafindan başları üzerinde tutulurdu.
Tuğ: At kuyruğunun bir sırığın ucuna asılmasıyla oluşan devletin temsilidir. Türk hükümdarları dokuz tuğ taş-
mışlardır.
Otağ: Hükümdarın seferlerde oturduğu çadırdır.
Sancak: Kenarlan işlemeli bayraktır.
Taht: Hükümdarın koltuğudur.
Ğâşiye: Aslında sultanın eyerinin örtüsü ise de, kaynaklarda onun sembolik anlamının daha öne çıktığı görül-
mektedir. Nitekim ğâşiye, rikâbdâr tarafından merasimlerde atıyla giden sultanın önünde, yukarı kaldırılıp sağa
sola çevrilerek taşınırdı.
Sarayın kapısında çalınan çeşitli müzik aletleri, davul. Nevbet takımına nevbetiyye, bu müesseseye
Nevbet:
nevbethâne veya tablhâne denilmekteydi.
Mühür: Devletin resmî yazışmalarına hükümdarın mührünün basılmasıdır.
Tuğra ve Tevki: Tuğra Türklerde hükümdarın ve hanedanın işaret ve yazılı sembolü anlamına gelen Türkçe bir
kelimedir. Tevki ise Orta Çağ İslam devletlerinde kullanılan bir terim olup, Selçuklulara da intikal ederek ferman,
tuğra anlamlarında kullanılmıştır.
İLK TÜRK İSLAM DEVLETLERİNDE DEVLET TEŞKİLATI
HÜKÜMDAR
Kullandığı Unvanlar
KARAHANULAR
Tonga, 'lig, Buğra, Aslan, Kara,
Kadir, Kılıç, Tamgaç, Han, Hakan,
Terken
Bağımsızlık Sembolleri
BÜYÜK SELÇUKLULAR
Sultan, Sultan'ül Âlem, Sultan'ül
Azam, Şahanşah, Malük'ül Mülük
TÜRKİYE SELÇUKLULARI
Sultan'ül Bahreyn, Keykavus,
Keyhüsrev
Otağ, Örgin, Kılıç, Nevbel, Tug. Kur, Berge, Kama, Kotuz, Ordu, Yay, Toy, Para bastırma, Hutbe, Hilat, Çetr,
Saray, Menşur, Tıraz
SARAY
İlk Türk devletlerinde kağanlar otağda oturur, ülkeyi buradan yönetirdi. Türk İslam devletlerinde yerleşik
hayatın yaygınlaşması ile birlikte, hükümdar ülkeyi saraydan yönetmeye başlamıştır.
HÜKÜMET
İlk Türk devletlerindeki kurultayın (meclis) yerini, İlk Türk İslam devletlerinde divan almıştır. Selçuklularda
hükümetin başında vezir bulunurdu. Karahanlılarda ise vezire yuğruş denilirdi.
Divan, Türk İslam devletlerinde devlet işlerinin görüşülüp karara bağlandığı yerdi.
TAŞRA
İlk Türk devletlerinde taşra diyebileceğimiz yerlerde görev yapan; yabgu, ligin ye tudun gibi görevliler vardı.
Türk İslam devletlerinde ise "Ülke toprakları hanedanın ortak malıdır." anlayışından hareketle, ülke toprak-
tarı melikler arasında bölüştürülmüştür. Taşra teşkilatı; eyalet, vilayet, kaza ve köylerden oluşmuş, Selçuklu-
'arda eyalet yöneticisi valilere şıhne adı verilmiştir.
www.dizgikitap.com
51
