İLK İSLAMİ ESERLER (GEÇİŞ DÖNEMİ ESERLERİ)
TORK mü VE EDEBİYATI
Kutadgu Bilig
(Mutluluk
Veren Bilgi)
Divanü Lügati't-Türk
• Yusuf Has Hacip tarafından 1069 yılında yazılmıştır.
• Mesnevi nazım şekliyle oluşturulmuştur.
• Eser, ilk mesnevi örneği sayılır.
• Didaktik (öğretici) tarzda yazılmış bir eserdir.
• Hakaniye Türkçesi ile yazılmıştır. Manzum bir eserdir.
• 6645 beyitten oluşur. İranlılara ait Şehname'nin vezni olan
fa 'ülün / fa 'ülün /fa'ülün / fa 'û
aruz
• Eserin son kısmında 124 beyitten oluşan bir kaside ve 173
dörtlük yer alır.
• Eserde dörtlük nazım birimi de kullanılmıştır.
• Alegorik bir eserdir. Dört ana karakter etrafında geçen diyaloglar
eserin esasını oluşturur. Dört sembolik kahramanın sürekli birbirlerini
İkna çabaları canlı bir anlatımla sunulur.
Eserdeki Semboller ve Temsil Ettiği Değerler:
I) Küntogdı: Hükümdar- doğruluk ve adaleti temsil eder.
2) Aytoldı: Vezir- saadeti, mutluluk ve bahtı temsil eder.
3) Ögdülmiş: Vezirin oğlu- akıl ve anlayışı temsil eder.
4) Odgurmış: Vezirin kardeşi, din adamıdır- akıbeti temsil eder.
• "Siyasetname" türünün Türk edebiyatındaki ilk örneği sayılır.
• Aruz ölçüsüyle yazılmış ilk Türk eseri olarak bilinir.
• Günümüze kadar Viyana, Fergana ve Mısır olmak üzere üç
8/1/6
lenler
• Kaşgarlı Mahmut tarafından 1072-1074 yılları arasında
yazılmıştır.
• Eserde 7500 Türkçe sözcüğün Arapça karşılığı verilmiştir.
Her bir maddeden sonra bazı Türkçe metinler örnek olarak
verilmiştir. Bu yönüyle eser, ansiklopedik eser niteliğind
• Türkçenin ilk sözlüğü olması, dil bilim açısından da öne
olduğunu gösterir. Türkçenin dil bilgisi kuralları ve şive
özellikleri de eserde yer alır.
• Eser, İslamiyetlen Önceki Türk Edebiyatı'nın sav, sagu,
koşuk ömeklerini içermesi, edebiyatımızın kaynağını
belirlemesi açısından da önemlidir.
• Eserin içerisinde hece ölçüsüyle yazılmış birçok dörtlük yer
almaktadır. Tek yazma nüshası vardır.
• Düzyazı ile yazılmış olması onu diğer eserlerden ayırır.
Eserde yer alan sagu ve koşuk gibi şiir parçaları nazmın da
olduğunu gösterir.
(Türklerin
Büyük Sözlüğü
ili
9
nüshası bulunmuştur.
• 12. yüzyılın ilk yarısında Edip Ahmet Yükneki
tarafindan yazılmıştır.
• Nasihatname türünde yazılan eser didaktik
Atabetü'I-Hakayık
(Hakikatlerin Eşiği)
özelliğiyle ön plana çıkar. Eserde ahlak ilkeleri açıklan-
mış, ahlaklı insan olmanın yolları belirtilmiştir.
• Allah'ın, Peygamber Efendi'mizin ve dört halifenin
methedildiği giriş kısmı gazel ve kaside biçiminde
uyaklanmıştır. Eserde aruz ve hece ölçüsü bir arada
kullanılmıştır.
• Eserde 40 beyit ve 101 dörtlük yer almaktadır.
Eserin nazım birimi beyit ve dörtlüktür.
• Nazım biçimi mesnevidir. Daha çok tam ve yarım
uyak kullanılmıştır. Rediflere de zaman zaman
başvurulmuştur.
• Daha çok telmih sanatına rastlanır. Hakaniye
Türkçesiyle yazılmıştır. Arapça ve Farsça kelimeler
eserde yoğun şekilde yer alsa da Edip Ahmet, eserini
herkesin anlayabileceği bir dil ile yazmaya gayret etmiştir.
• Kaşgar şivesiyle yazılmış eserin ilk nüshası İstanbul'daki
Ayasowa Kütüphanesinde yer almaktadır.
• Eser üzerinde Kutadgu Bilig'in etkileri görülmektedir.
• Eserin tamamı 484 dizedir. 14 bölümden oluşur
Eser üzerindeki tek çalışma Reşit Rahmeti Arat
15 tarafından yapılmıştır. Bu çalışma 1951 'de yayımlanmıştır.
EDIHAHMED n. MAH,M1rn VÜKNEKi
AR
• Orijinalinin nerede olduğu bilinmemektedir. Elimizdeki nüsha
İstanbul Fatih 'teki Millet Kütüphanesinde yer alan nüshadır.
• Kitabın yazıldığı metin Hakaniye lehçesiyle, kitaptaki
açıklamalar da Arapçayla yazılmıştır.
• Eser, ilk kez Kilisli Rıfat Bilge gözetiminde 1915-1917 yılları
arasında tercüme edilmiştir. Eserde Türklerin o dönemde yaşadığı
coğrafya ile ilgili bir haritada yşr almaktadır.
• Ahmet Yesevi tarafindan 12. yüzyılın ikinci yarısında yazılmıştır.
• Ana konuları şeriatın ahkâmları (hükümleri) ve tasavvuf adabı
oluşturur.
• İlahi aşkın konu edildiği bu eser, didaktik ve canlı bir anlatıma
sahiptir.
• 4+4+4—12 ve 4+3z7'Ii hece ölçüsüyle yazılmıştır.
• Gazel tarzında yazılanlarda aruz ölçüsü de kullanılmıştır.
• Dörtlük nazım birimiyle yazılmış dörtlüklere de "hikmer adı
verilmiştir.
• Eserde yarım uyak kullanılmıştır,
• Hakaniye lehçesiyle yazılmıştır.
• Yalın ve duru bir dil kullanılmıştır.
• Şiirlerin birçoğunda zikir ritmi mahiyetinde
hareketli bir üslup söz konusudur.
• İstifham ve tecahülüarif sanatına çok fazla başvurulmuştur.
• 144 hikmet ve 1 münacaat yer almaktadır.
• Eserde yer alan şiirlerin hepsi Ahmet Yesevi'ye ait değildir. Ona
mal edilen şiirler de vardır.
• Divan-1 Hikmet'in ortaya çıkmasından sonra İslamiyet göçebe
Türk toplulukları arasında yayılma imkânı bulmuştur.
unus Emr
acı Ba ram Ve ü Hacı Bekta Ve
zatların fikir kaynakları bu yapıttır.
Diliv
. Divan-ı Hikmet
(Hikmetler Divanı)
I loca
Alııııecl
DİVAN-' HİKMET
