İKLjîW (BASINÇ ve RÜZGÂRLAR)
Temmuz Ayı Ortalama Basınç Durumu
Y. B, Merkezi
Harita-2: Dünya temmuz ayı basınç dağılışl
Harita İncelendiğinde Şu yargılara ulaşılabilir:
Kuzey Yarımküre'de yaz ayı Olan temmuzda, karaların çok Işınrnaşl
nedeniyle alçak basınç alanları güçlenmiştir. Asya'nın güneyinde yer
alan Basra (termik) alçak basınç merkezi, 300 enlemlerindeki dinamik
yüksek basınç kuşağında yer almasına rağmen, şiddetli ısınma ne-
deniyle güçlü bir alçak basınç merkezi konumuna gelmiştir.
30' enlemlerindeki dinamik yüksek basınç kuşağında yer alan Asor (di-
namİk) yüksek basınç merkezi,çevreşindeki karalar kadar Işınmayan
Atlas Okyanusu'nda yer aldığı İçin güçlü bir yüksek basınç merkezi ko-
numundadır,
Bu ayda, 600 enlemlerinde yer alan İzlanda dinamik alçak basınç mer-
kezi, varlığını korumakla birlikte oldukça zayıf bir etkinliktedir.
Güney Yarımküre'de bu ayda kış yaşanması ve karalardaki soğumanın
da katkısıyla 300 enlemlerindeki dinamik yüksek basınç kuşağı etkinliğini
güçlendirmiştir.
600 enlemlerindeki dinamik alçak basınç kuşağında yaza göre büyük bir
değişim olmamasının nedeni okyanusların varlığıdır.
Alçak basınç alanlarında,
Hava, yükselici yani konveksiyonel bir hareket gösterir (Şekil-3).
Şekil•3: Alçak basınç alanında yükselici hava hareketi
Yükselici hava hareketleri, havanın bulutlu (kapalı) olmasına yol açar.
Hatta çoğu zaman yağışlıdır.
Havanm bulutlu oluşu, sıcaklık kaybının az olmasına yol açar. Bu neden-
le, alçak basınç alanlarında kış gecelerinin sabahında hava Ilıktır.
s/ Rüzgar, çevreden merkeze doğrudur.
Havanın bağıl nem oranı yüksektir.
Buharlaşma şiddeti düşüktür.
1-2 Konu Anlatım/' / Som Bankasr
ÖRNEK SORU:
Aşağıda temmuz ayı ortalama basmç duru-
mu gösterilmiştir.
Yukarıda X İle gösterilen basınç mer-
kezinin etkilediği çevrelerde aşağıdaki.
'erden hangisi gözlenmez?
A) Alçalıcı hareketleri
B) Hava aç".
C) Yüksek basınç
D) Geceleri yerin ısı kaybı fazladır.
E) Yağış olasılığı çok yüksektir.
ÇÖZÜM:
Haritada gösterilen bölge Asor yüksek
basınç alamdır. Yüksek basınç
alçalıcı hava hareketleri etkin, hava açık,
yerin ISI kaybı fazladır. Havanın açık
Olduğu yüksek basınç alanhnnth (ÖrM•
ğin: tropik çöller) yağış olasılığı yüksek
YANIT: E
71/4
—156—
(BÂSfNÇ ve RÜZGARLAR)
Yüksek basınç alanlarında,
AlçahC1 hava hareketleri etkindir (Şekil—4).
Şekil-4: Yüksek basınç alanında alçalıcı hava hareketi
Alç*l hava hareketleri, sıcaklığ artırdığı İçin bağd azal-
neden Olur.
Buharlaşma şiddeti yüksektir.
Hava açıktır.
Havanın açık olrnaşl. la kaybının fazla olmasına yol açar. Bu nedenle,
yüksek basınç alanlarında kış gecelerinde sabaha karş hava ayaz Olur.
Yağış ihtimali çok düşüktür.
Rüzgar, merkezden çevreye doğrudur.
RÜZGARLAR
basmç (antisiklon) alanlarından alçak basınç (siklon)
alanlarına
Olan yatay hava hareketlerine rüzgar denir.
A Rüzgarların Özellikleri
1. Rüzgar Yönü
Mzgann esiş doğultusuna rüzgar yönü denir. Rüzgar yönü, daha çok
yönl" Hade Belirtilen yön, bulunulan yere, rüzgarm hangi doğrul-
tudan geleceğini Nade eder. Kuzey rüzgan denildiğinde belirtilen yere rüz-
Win kuzey yönünden eşmekte Muğu anlatılır. Bazı yerlerde rüzgarlara
yönüne göre yerel işimler verHdİğİ görWr.
Hakim Rüzgar Yönü
yörede belirli süre İçinde rüzgarm en fazla esüğİ yöne hakim rüzgar
yönü denir.
Rüzgarm Eşme Sıklığı (Frekansı) ve Rüzgar Gülü
Rüzgarın belirli bir süre ve belirli bir yöndeki esme sayısına rüzgarın esme
*lığı ya da rüzgar frekansı denir. Rüzgar frekansı, rğar gülü İle gösterilir.
Rüzgar gülleri, hakim rüzgar yönünü de gösterdiği İçin yerşekİlIerİnİn
uzanış doğrultuşu hakkında yakla* bilgi verir.
—157—
ORNEK SORU:
Yukarıdaki şekilde izobar haritası İle
gösterilen basınç merkezindeki S nok-
taşl İle İlgili aşağıdaki yargılardan
hangisine ulaşılamaz?
A) Hava açıktır.
B) Çevresine doğru Oluşan hava akımla-
nnm merkezidir.
C) Alçalıcı hava hareketleri etkindir.
D) Kuzeyden esen rüzgarlar sıcaklığı yük-
E) Bir antisiklon alanıdır.
ÇÖZÜM:
İzobar haritasında gösterilen S noktasının
hangi yanmkürede olduğu bilinmemekte-
din Bu nedenle kuzeyden esen rüzgarların
Sıcaklığı yükselteceği İle İlgili bir yargıya
YANIT: D
Uyan:
Bu değerlendirmeler, bu alanlarm çevre-
lerine göre durumunu gösterir. Birbirinden
uzak, farklı oluşumlara sahip (dinamik, ter-
mik gibi) basınç alanlarının karşılaştırıl-
maşında bu değerlendirmeler kullanıla-
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı / Soru Bankası
