İKLİM (SYCAKLfffO
Şekil- 12: Kuzey Yarımkürede düşme
açısının eğim ve ba değiş
Şekle göre, CD yüzeyi Güneş hem sürekli hem de büyük açılarla Bu
durum CD yüzeyinin çok ısınmasını sağlar, CD yüzeyi ile BC yüzeyi arasında eğim
vardır. Eğim fark' nedeniyle CD daha çok ısınır. AB yüzeyi İle CD yüzeyi amsın-
da bakı 'arkı vardır. AB yüzeyi gün içinde Güneş çınlarından hem kısa süreli, hem de
eğik açılarla yararlanır, Bu nedenle CD yüzeyine göre sıcaklık thha düşüktür. (AB ve
CD yüzeyleri Karşılaştırılırken aym yükseltideki noktalar kıyaslanmalıdır.)
Bakı faktörünün etkisiyle, Güneş'e dönük yamaçlarda:
Orman üst sınırı daha yüksek,
kar erimelerl hızlı,
dalmı (toktağan) kar sınırı daha yüksek,
tanm üst sının daha yüksek,
aynı tür bitkilerin olgunlaşma süresi daha kısadır.
Bakı durumu, yarımküreye ve tarihe bağlı olarak değişir. Dönenceler
(23' 271 kuzey - 230 27 güney) arasındaki dağların bazen kuzey, bazen de
güney yamaçları daha sıcak Olur. Bunun nedeni, güneş Işınlarının dik
düştüğü enlemin yıl içinde değişmesine bağlı olarak, Güneş'e dönük
yamaçların değişmesidir. Dönenceler dışında ise, Kuzey Yarımküre'de
güney yamaçlar, Güney Yarımküre'de kuzey yamaçlar daha sıcaktır
(Şekil-13),
21 Mart
21 Haziran 23Ey1ü1 21 Aralık
Kuzey Madolu Dağlan 'mn norrnal Şartlar-
da güm yamaçkn daha lhrnan Olması
gerekirken denizeMğİn etkisi İle kuze/
yarnaçlan daha Ihmandır. Bu durum Sıcak-
İlk - ilişkisine tert bir nHk gösErt.
ÖRNEK SORU:
Yıl boyunca güney yamaçları daha fazla
Işınan bir dağ İçin aşağıdaki yargılardan
hangisine ulaşılabilir?
A) Ekvator'un güveyinde".
B) Güney eteği deniz kıyısın"dr.
C) Mney- güne,' doğrumsunda uzuymşY.
D) Yükseltisi azdır.
E) Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde".
ÇÖZÜM:
Dönenceler dışında yer alan merkazkrde
bakı etkisi nedeniyle yıl boyunca Kuzg
Yanmkûre'de güney yamaçlar, Güney
Yarımküre'de ise kuzey yamaçlar daha
ycakfrr. Bu nedenle yıl boyunca güney
yamaçlan daha 'azla ısınan bir dağ içim
Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinthdlr
ulaşlğbilir.
YANIT: E
—140—
İKLİM (SüCAKLÂK)
9. Yükselti
dağılışım dikey doğrultuda etkileyen tek faktördür. Yük-
seldikçe sıcaklık, yaklaşık her 200 nüde 1 "C azalır. Bu durunum nedeni
yayüzünden yanayan Işınların (Işıma) tutümastdr. Tutulma oranını be-
"yen ise atmosfer yoğunhJğudur. Atmosfer yoğunluğu, deniz seviye-
sinde fazla İken yükseldikçe azalır.
Şekil. 14: Atmosfer yoğunluğunun ve su buharınm Işımaya etkisi
MnoSfM yoğtmluğmun ve şu buharınm fazla Olduğu alçak kesimlerde
çıma ile ısı kaybı daha az olmaktadır. Atmosfer yoğunluğu ve su buhan az
"n yükseklerde. yansıyan Işınlar fazla tutulamadığı içki ısı fazla tutulama-
nukta. soğuma daha fazla olmaktadır. Bu da sıcaklık değerlerinin düşük
omasına yol açmaktadır.
Yükselti - Sıcaklık İlişkisi:
bölgede,
Toktağan kar blAmmaş1,
karşık ve İğne yapraklı ormanlarm görürneşi,
yerleşmenin 1000 m'nin üzerinde başlarrıası
pi durumlar yükseltinin Sıcaklık üzerindeki etkisi nedeniyledir.
Tfrkiye'de,
Ankara ve Erzurum gibi yaklaşık aynı enlernde yer alan İllerin Sıcaklık
ortalarnalan arasında büyük fark olmpsı,
batıdan doğuya gidildikçe Sıcaklığın genel olarak düşmesi,
doğu bölgelerinde kar Örtülü ve donlu gün sayısının fazla olması,
bat bölgelerinde aynı ürünün doğu bölgelerindekinden Önce olgun-
"i durumlar yükseltinin Sıcakhk üzerindeki etkisi nedeniyledir.
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi yükseltinin
sıcaklık üzerindeki etkisine Örnek gös-
A) Zonguldak'a kuzeyden esen rüzgarların
hava sıcaklığını düşürmesi
B) Siirtye temmuz ayı sıcaklık ortalama-
sının Muğla 'dan yüksek olması
C) Ankara 'da karın yerde kalma süresinin
Erzurum 'dan kışa olması
D) Antalya kıyılarında deniz suyu sıcaklı-
ğ'nm Samsun kıyılarındakinden yük-
şek olması
E) İstanbul'da yaşayan İnsanların kışın
Adana'dakilere göre daha kalın giysiler
giyme İhtiyacı duyması
çöZüM:
A, D Ve E seçeneğindeki durumlar enlem -
Sıcaklık İlişkisinin sonucudur. B seçeneği
karasalhkla İlg/l/d/r. C seçeneği yükseltinin
sıcaklık üzerindeki etkisi sonucudur,
YANIT: C
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki İllerin hangisinde yükselti ve
bakl durumuna bağlı olarak sıcaklıkların
kısa mesafelerde daha çok değişliği
söylenebilir?
A) Konya
C) Edirne
B) Şanlıurfa
D) Tekirdağ
2327 K
O- 2327' G
Şekil- 13: Eksen eğikliğinin bakl faktörüne etkisi
Coğrafya 1-2 Kona Anlatımı” / Som Bankası
E) Rize
ÇÖZÜM:
Yer şekillerinin engebeli Olduğu, Rize'de
sıcaklıklar kısa mesafelerde değişir.
YANIT: E
Coğrafya I -2 Konu Anlatım" / Som Bankası
