Örnek Soruyu Değiştir

İKLİM (SWCAKLTK) Denizler sahip olduklan ılıman etkileri, rüzgarlar aracılığıyla kara içlerine taşyarak oralann da iklimini yumuşatırlar. Ancak denizlerin yumuşatıcı etkisinin sokulabilmesinde yer şekillerinin yapısı Önemli rol oynar. Etrafl yüksek dağlarla çevrili kesimlerde gerçek karasal şartlar hakim olur. Dağların doğrultusunun kıyıya dik olduğu kesimlerde denizel etkiler kara İçlerine sokulabilir ve iklimi yumuşatabilir. Büyük su birikintisi Olan göller de büyüklükleri Oranında çevrelerini ethİ- lefler. Karasalllğl belirleyen nitelikler: Nem oranı az Olan deniz etkisine kapalı Olan yerlerdeki İklime karasal İklim denir, Karasalllk, dağların uzanış doğrultuşuna (dağların denize paralel uzanmasına) ve yükseltisine (dağlar denize paralel olsa da yükselti az İse deniz etkileri İçerilere sokulabilir), karanın büyüklüğüne ve denize uzaklığa bağlı olarak değişir. Ancak karasalllğl belirleyen en temel nitelik yıllık sıcaklık farkıdır. Yıllık sıcaklık farkının fazla olduğu keşimler tam olarak karasal şeklinde nitelenebilir. Sıcaklık Çanakkale 20 15 10 5 ı: ütl:] Ocak ubal Matt Nisa M Erzurum ı ıııımııı 15 ı ıyzıı»uı ııwkııııl!l Eyl Ekl anokknle 6S 8.0 '2,3 17,3 21,9 24,6 24,4 2ü7 15,8 i -8,7 -7,2 -2,6 5,2 10,7 14,4 19,3 19,5 14.9 83 Grafik 1•2: Çanakkale ve Erzurum'un aylık sıcaklık ortalamaları Çanakkale ve Erzurum yaklaşık aynı enlemde (40' Kuzey) yer alımlarına rağmen sıcaklıkları arasında büyük farklar vardır. Grafiğe göre, Erzurum'un yıllık sıcaklık farkı Çanakkale'den fazladır. Bu durum Erzurum'un Çanakkale'ye göre daha karasal olduğunu kanıtlar. Erzurum'un yıllık sıcaklık farkı: 19,5 — 'C Çanakkale'nin yıllık sıcaklık farkı: 24,6 — —18,5 'C Denizellik ve Karasalllğl Ayırtedİcİ Özellikler Bir yerin İklimi değerIendirilirken, Havadaki nem oranı az İse karasal, fazla İse denizel, Yıllık sıcaklık farkl fazla İse karasal, az İse denizel, KIŞ, erken gelip uzun sürüyorsa karasal, geç gelip kısa sürüyorsa derüzel, Hava çabuk ısınıp - soğuyorsa karasal, yavaş ısınıp - soğuyorsa denizel, Kışın sıcaklıkların 0 'C'nin altında olduğu gün (donlu gün) sayısı fazla ise karasal, az veya yoksa denizel, Kar Örtüsünün yerde kalma süresi uzunsa karasal, kısa ise denizel, olarak nitelenebilir. Coğrafya I -2 Konu Anlatım" İ Soru Bankası ÖRNEK SORU: Aşağıdakilerden hangisi denizlerin ka- ralara göre az soğumasının sonuçların. dan biridir? A) Denizden eşen rüzgarlarm yun şerh- leÜci etki yapması B) Bulutların yerden belir" bir yükselti" C) Kıyürda kış mevsiminin kara İçlerhe göre daha Ilık geçmesi D) Okyanusların batl kıyılanmn h- yılarından daha sıcak oynası E) Kuzey Afrika'nın Dünya'nm en yerlerinden biri Denizden esen rüzgarlann yazm serinleki etki yapması denizlerin karalara göre daha az ısınmasının sonucudur. Denizlerin ka- ralara göre az soğuması k'şm Ilık kd- malanna yol açar. Bu nedenle kıyılar" kışlar kara İçlerine göre üha Ihman geçu. YANIT: C ÖRNEK SORU: Aşağıdaki Özelliklerden hangisi, bölge. de karasılllğm şiddetli olduğuna kanıt A) Yağış rejiminin düzen" B) Kar örtüsünün yerde kalına süresinm fazla olması C) Yazknn sıcak ve yağışlı geçmesi D) Yıllık topkm yağış miktanmn hzh Ol- E) Mevsimlerin belirgin olmaması ÇÖZÜM: Kar Örtüsünün yerde kalma süresinin Olduğu yerlerde kış düşük, h- rasaMğm şiddeti fazladır. YANIT: B Uyan: Yağış miktarı karasalfrk göstergesi değM. Örneğin yıllık ortalama 900 mm yağış am Hakkari'de yağışm fazla olmasına rağm-,en karasal İklim koşullan etkilidir. İKLİM (SJCAKUK) Karalar, Kuzey.yarımküre'de, Güney Yarımküre'ye göre daha geniş yer tutar. Bundan dolayı: Kuzey Yarımküre'njn yıllık sıcaklık Ortalaması Güney Yarımküre'nin- kinden 2 'C daha fazladır. Kuzey Yarımküre'njn yaz sıcaklıkları, Güney Yarımküre'nin yaz sıcaklık- larma oranla daha yüksektk. Kuzey Yarımkürenin kış sıcaklıkları. Güney Yarımkürenin kış sıcaklıkları- oranla daha Kuzey Yarımküre•de yıllk sıcaklık farkları, Güney Yarımküreye oranla daha fazladır. 5. Atmosferdeki Nem Miktarı Xüzler üzerinde ve deniz sokulabildiği kesimlerde havadaki şu buharı miktan fazladır. Oysa kara içlerinde su buharını artıracak bir kaynak nem miktarı azdır. Su buharı güneşten gelen Işınlan ve yerden yansıyan Işınlan tutan bir fak- Su buharı gelen Işınlan tutarak, fazla Işınınaysa, yansıyan Işınlan Marak da fazla soğumaya engel Olur. Buna karşın şu kaynaklarının bulun- madiği ya da az bulunduğu kara içlerinde havadaki nem az Olduğundan fazla ve fazla soğuma görülür. Ksaca, havadaki nem miktarı, gün içindeki ısınma ve soğuma derecesini *er. Bu etki Özellikle günlük sıcaklık farkları üzuinde belirgin şekilde Nenin az Olduğu kara içlerinde ve Çöllerde. gün İçinde hava çabuk ve çok Geceleri çabuk ve çok soğur. Bu durum günlük sıcaklık fark- tarının fazla olmasına yol açar. nanli İklim bölgelerinde hava gün İçinde az geceleri az soğur. Böylece günlük sıcaklık farkları az olur. 11 21 15 Grafik.3: Nemli bir bölgede sıcakhğm gün içmen sem Grafik4• Kara İçlerinde ver alan bir merkezde sıcaklığın gün İçindeki s em grafikler 21 Akit tarN-thde enkmde akn İM gün içindeki tic*hk değişimini göstermekledr. — 136— —137— ÖRNEK SORU: Havadaki nem orammn az olduğu yerlerde gündüz aşn ısınma, gece aşın soğuma Bu durum, yukarıdaki haritada numara• landınlan yerlerden hangisinde daha belirgindir? ÇÖZÜM: Kuzey Afrika, hemen hemen bütünüyle Bü- yük Sahra çölüyle kaplıdır. Nem oranının az olduğu çöllerde gün içinde aşın ısınma ve aşm soğuma olur. Bu nedenle çöllerde günlük sıcaklık farklan çok fazladır, YANIT: B ÖRNEK SORU: Bulunduğu merkezin doğusunda yaralan başka bir merkeze giden bir araştırmacı, ulaştığı yerde günlük sıcaklık farklanmn daha fazla olduğunu gözlemiştir. Buna göre, bu İkl merkezin hangi Özel- İlkleri kesinlikle farklıdır? A) Enlemleri B) Güneş Işınlarının yere düşme C) Gündüz süreleri D) Nem miktarları E) Mevsim koşullan çöZüM: Bulunduğu merkezin doğuşunda bir merkeze giden araştırmacının yaklaşık olarak aym enlem üzerinde hareket etmesi nedeniyle ulaştığı merkezde güneş Işın- lanmn yere düşme açışımSn, gündüz süre- sinin ve mevsim koşullarının farklı olduğu söylenemez Ancak yükselti ve denize göre konumun değişmesi nedeniyle nem miktarları farklılık gösterebilir. Bu durum da günlük sıcaklık farklarına etki eder. YANIT: D Coğrafya 7-2 Konu Anlatının Soru Bankası