İKLİM (SÜCAKLYK)
b. Atmosferin yerden geri verilen Işınlara etkisi
Güneşten gelirken atmosfer tarafından tutulmayan enerjinin bir kısmı geri
giderken atmosferde tutulur.
Yerden geriye Işınlar halinde enerji verilmesi olayına yerin Işıması denir.
Yer, kazandığı 0417 oranındaki enerjinin %24'ünü Işıma yoluyla geri gön-
devir. Atmosfer bu enerjinin %16'sım tutar.
Güneş'ten gelen çınların tutulmasında şubuhan ve tozların önemli etkisi,
Işıma ila geri dönen enerjinin tutulmasında da kendisini gösterir. Işıma İle
geri verilen enerji, şu buharı tarafından tutulup, sıcaklığın atmosferin alt kat-
lannda kalması sağlanır, Bu nedenle nemli ve çukur bölgelerde sıcaklık
kaybı az olurken, nemin ve tozların bulunmadığı dağlarda sıcaklık kaybı
fazla olur.
Aynca havanın açık Olduğu kış gecelerinde Işıma fazla olduğundan hava
ayaz olur. Halbuki bulutlu kış gecelerinde hava çok daha Ihmandır.
Aynı durum, bulutluluğun az Olduğu çöllerde, gündüzlerin çok sıcak,
gecelerin çok soğuk olmasının da nedenidir,
c. Atmosferin sıcaklığı taşımadaki etkisi
Atmosfer yatay yönlü hava hareketleri İle, sıcak havanm soğuk yerleri Işıt-
maşını, soğuk havanında sıcak yerlere gelip ısınmasını sağlar.
Dikey yönlü hava hareketleriyle alttan ısınıp, üstten soğuyarak, İçindeki şu
buharı, karbondioksit ve tozlar yardımıyla yeryüzüne yakın hava katman.
lavının sıcak olmasını sağlar.
3. Aydınlanma Süregi
Aydınlanma süresi İle sıcaklık doğru orantılıdır.
Günün en Sıcak Olduğu an, Öğle vakti (yerel saat 12.9nden bir kaç saat
sonrasıdır ki; (Özellikle Orta Kuşak'taki yerler İçin) yaz mevsiminde
2 • 2,6 Saat sonra İken, kışın 1 - 1 saat Sonradır (Şekil-7).
21.1 u Nil 11E un 111 um
Şekli-7: Gün İçinde gelen onorJİ sıcaklık IlJşklSl
Günün en soğuk Olduğu an, Güneş doğmadan Önceki dakkalardır.
Çünkü yeryüzü Güneş'in batışından doğuşuna kadar gece boyunca
enerji kaybetmiştir (Şekil-7).
Orta enlemlerde günlerin daha uzun Ve Işınların yere düşme açısının
daha dik olduğu yaz günleri, kış günlerinden sıcaktır.
Aydınlanma süresinin en uzun olduğu yerler, kutup çevreleridir. Ancak
kutuplar, güneş Işınlarını genelde çak eğik aldığı için (kutup noktalan-
na Güneş Işınları en büyük 23' 271 İle düşer.) sıcaklık sürekli 0 •C'rfr1 al-
tındadır.
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı Soru Bankası
ÖRNEK SORU:
111
Yukanda bir merkeze günün belirli zaman-
kr&ki Güneş'in ufuk düzEmİ üRrİndeM
yüksekisi gösterilmiştir.
Buna göre, Güneş hangi konumdayken
sıcaklığın en yüksek olması beklenir?
DİA.' E)”
ÇÖZÜM:
Günün en sıcak olduğu an, Öğle vakti'*
(129 birkaç saat sonrasıdır. Bu nedenle
Güneşin ufuk düzlemi üzerindeki yük.
şemsi verilen merkezde Güneş W not'
konumdayken, gün İçinde sıcaklığın
yüksek olrnası beklenir.
YANIT: D
İKLİM (SICAKLIK)
4. Kara ve Dpnizlerin Farklı Isınma Özellikleri
Aynı miktarda enerjisi alan karalar ve denizler aynı derecede ısm-
nazlar. Bunun iki tanel nedeni vardır:
Kara ve denizlerin Özgül Işdannın farklı olması.
Özgül ısılar arasmdaki fark nedeniyle kara ve denizlerin Elnma kapasiteleri
aynı değildir. Eşa enerÜ, eşit ısınmaya yol açmaz.
Karaların kat yapıda. deniz Suyunun İse dikey Olarak hareketli Olması.
Deniz yüzeyinin ısınmasıyla buharlaşmalar Olur, deniz Suyunun tuzluluğu
Wlaşan ve Işırun Su çökerken, yoğunluğu daha az Olan soğuk su
yerini alır. Böylece sıcaklık dibe taşınırken denizler aldığı enerji
oranmda Işınmaz, ISIYI derinlere depo eder, Soğuma sırasında İse aynı olay
Erşme Oluşur.
sonucunda gün İçinde denizler sıcaklığı 8-10 m. derinliğe kadar
karalar ancak 1 m. derinliğe kadar iletebilmektedir. Bu durum
1 İçin düşünüldüğünde büyük değer taşır. Çünkü denizlerin dikey hare-
Sıcaklığın yıl 4nde 200 m. thrüüğe taşınmasına hnkân verir (Şekil-8).
Şeka•8.• Kara ve denizlerde Güneşlen gelen enerjinin İletilebildiği derinlik
Datiflerin dikey hareketliliği ISInrnamn yavaş Ve geç Olmasını sağlarken,
da yavaş ve geç olmasını sağlar. Bunun yanında, soğuk
Mıemlerde (geceleri ve kış aylarında) derinlere depo edilen sıcaklığın kul-
hmlmasıyla denizler fazla soğumamaktadır.
ütün nedeni"
IXV, soğur. Karalarda günlük Ve yıllık sıçakllk farkları
Denizler İse az ISIM, az soğur. Bu nedenle denizlerde ve deniz kıyıların-
da günlük ve yıllık sıcaklık farkları azdır.
Normal şartlarda güneş işmarının yere düşme açısının en küçük Olduğu
dönemin, kışın en şiddetli zamanı olması gerekir. Nitekirn yerin Ve afrnos-
trin etkisiyle en düşük kış değerleri karalarda ocak ayıdır. Ancak deniz-
lerde geç ısınma nedeniyle en düşük kış değerleri şubat ayına kaymıştır.
Kuzey Yarımküre'de en yüksek sıcaklık değerlerinde yaklaşık 2 aylık bir
Pdkme görülür.
— 134 —
— 135—
ÖRNEK SORU:
l. Yaz mevsiminde karalann aym enlem-
lardeki denizlere göre daha sıcak 01-
II. Gün içinde, en düşük sıcaklıklarm gü-
neşin doğma anında Ölçülmesi,
III. Man ayında ortalama sıcaklığın eylül
ayındakine göre daha düşük olmay
W. Akdeniz kıyılarının Marmara kıyılarına
göre daha sıcak olması
Yukarıdaki durumlardan hangileri gü-
neş Işınlarının geliş açışıyla açıklana-
maz?
A) Yalmzl B) yalnızm C) Iveıv
ÇÖZÜM:
IV enlem etkisi, güneş Işınlanmn geliş açı-
sıyla ilgilidir. 1., II. ve III. durumlar enlem ve
güneş Işınlarının geliş açısına ters düşen
durumlardır,
YANIT: E
ÖRNEK SORU:
X bölgesinde denizden esen rüzgârlar
Ocak ayında temmuz ayında İse
serinletici etki yapar.
Bu durum, X bölgesi İle İlgili,
l. Kuzey Yarımküre 'de yer alır.
II. Ortalama yükseltişi azdır.
III. Yöreler/ arasında sıcaklık farkl yoktur.
yargılarından hangilerine ulaşmada ye•
A) Yalnız I B) Yalmzll C) Yalnızlll
D) iveli
ÇÖZÜM:
Denizden esen rüzgârlar kişn Ilıtıcı, yazın
serinletici etki yapar. X bölgesinde Ocak
kış ayı, temmuz yaz ayl olduğuna göre, bu
bölge Kuzey Yanmküre'dedir.
YANIT: A
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı I Soru Bankası
