İKLİM (SüCAKL[K)
6. Okyanus Akıntıları
Akıntılar, deniz suyunun yatay doğrultudaki hareketleridir. Akıntılar, ısının
taşınmasını *yarak etkili oldukları yörelerin sıcaklık değerlerinin azal-
maşına ya da yükselmesine neden olurlar. Örneğin, Gulttream, Meksika
Körfezi'nin sıcak sularını. İrlanda-lşkoçya kıyılarına kadar taşıyarak bura-
[arın ısınmasını sağlar.
Kuzey Amerika'nın Atlas Okyanusu kıyılarında etkili Olan soğuk
şu akıntısı İse tam ters yönde bir etkiye sahiptir. (Gulfştream'ın etkisindeki)
İrlanda ile, aynı enlemlerde bulunan (Labrador'un etkili olduğu) Kanada'nm
doğu kıyıları arasındaki sıcaklık farkı yaklaşık 10 cc dir.
——Soğuk (tek sayılar)
—b Sıcak (çift sayılar)
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki haritada Dünya üzerindeki
owanus akıntılarından ikisi ve numarakn-
mış İki yerin yıllık ortalama sıcaklıkları gös-
terümiştir.
Haritadaki bilgilere göre 1 ve 2 numaralı
yerlerde etkili Olan okyanus akıntıları
iKLjıu (SüCAKLXJ
Çöllerden gelen hava kütleleri genellikle sıcak ve kuru eserler.
Kuzey Yarımküre' de kuzeyden esen rüzgarlar, Güney Yarımküre'de İse
güneyden gelen rüzgarlar soğuk karakterlidir. Enlem etkisine bağlı
olarak, yüksek enlemlerden alçak enlemlere doğru olan hava hareket-
'eri soğuk karakWIidir. Çünkü enlemler alçak enlemlere göre
daha soğ.lkür. Alçak enlemlerden yüksek eNemlere doğru olan hava
kütleleri ise sıcak karakterlidir. Çünkü alçak enlemlerde ısmma daha
kuwetlidir. Buralardan taşınan haw külelerİ de sıcak karakterlidir
(Şekil-IO).
soğuk
soğuk
Ekvator
1. Kaliforniya
3. Labrador
5. Kanarya
7. Oyaşivo
9, Humbolt (Peru)
1 1 .BengueIa
13. Batl Avustralya
Harita, 6: Okyanus akıntıları
2. Alaska
4. Gulfştream
6. Kuroşİvo
8. Brezilya
10. Mozambik
12. Doğu Avustralya
A) Labrador soğuk
su akıntısı
B) Opşİv0 soğuk
su akıntısı
C) Benguela soğuk
su akımsı
D) Brezilya
şu akıntısı
E) Gulfstream sıcak
su akıntısı
ÖRNEK SORU:
Kaliforniya Sağı*
Su akıntısı
sıcak
şu akıntısı
Kuroşİvo sıcak
su akıntısı
Peru soğuk
su akıntısı
Peru soğuk
şu akıntısı
YANIT: E
Enlemin etkisiyle Ekvator'dan kutuplara doğru hareket yönü Olan akın-
t'lar sıcak, yüksek enlemlerden kaynaklanıp Ekvator'a doğru yönelen
akıntılar İse soğuk karakterlidir,
7. Hava Hareketleri
Hava harekeferi de aynen akıntıların gösterdiği etkiye sthİptİrler. bu
hava kütleleri taşınarak etki alanlarında sıcaklığın değişmesine neden Olur.
Kşlan veya geceleri denizler Ilık kalıp, kara İçleri çok soğuduğu İçin
denizlerden esen rüzgarlar kara içlerine ılıtıcı etkiler taşır. Kara içlerinden
eşen rüzgarlar İse soğuktur. Yazları veya gündüzleri denizler fazla ısın-
madiği, karalar İse çok Işındlğl İçin denizlerden esen rüzgarlar serinleti-
ci etki yapar. Kara *rinde esen rüzgarlar İse olar* eş"r (Şekil-9).
Yukarıdaki haritada yönleri gösterilen
okyanus akıntıları ulaştıkları yerlerde
sıcaklığı nasıl etkiler?
Kış/Gxe
Yaz,/Gündüz
A) YükseMr
B) Yükseltir
C) Yükseltir
D) Düşürür
E) YükseWr
ÇÖZÜM:
YükseMr
Düşürür
Yüksem
Yükseltir
Düşürür
3
YükseMr
Yükseltir
Düşürür
Düşürür
Düşürür
El«ator tarafindan gelen okyanus akın*-
n sıcaklığı yükseltir (1 ve 3). Kutuplar tara-
Öndan g"nler ise sıc*llğl düşürür (2).
YANIT. B
Şekil-10.• Hava hareketlerinin enleme göre sıcaklığa etkisi
8. Yerşekilleri (Eğim - Bakı)
Yerşekillerinin eğim ve bakı durumu güneş Işınlarınm düşme açısını etkiler.
bölgeye düşen birbirine paralel Işınların yere düşme açılan çeşitli ya-
maç eğimlerine bağlı Olarak farklı değerler gösterir. Bunun Sonucunda ye-
ra Müna farkları doğar. Işınların eğimden dolayı büyük açılarla ke-
*Tiler sıcak. küçük açılarla düştüğü ya da gölgede kalan kesimler serindir
(Şekil-11).
ŞekH•I I: YerşekMerinin gün İçinde güneş Işınlarmm yere qüşme açısına etkisi
Bak', Güneş'e dönük yanacın, Güneş'e dönük olmayan diğer yamaçla
arşllaşürdmaşldır. Dağ yamaçlarınm Güneş'e göre konumunu İfade
eden bakl faktörünün Orta Kuşak'ta etk@ daha belirgindir. Örneğin
kuzey yamaçlar gölgeli ve serin, güney yamaçlar İse güneşü ve
•mkür. Çünkü yamaçlar eğirnIİ ve Güneş Işınlarına dik, kuzey ya-
—ar ise çoğu zaman gölgede kalır, bazen Güneş Işınlarını paralel olarak
Dolayışıyla bu iki yamaan aldığı enerji değeri farkh olur.
Şekil•g: Sıcak ve soğuk dönemlerde hava hareketlerinin geldiği yere
göre sıcaklığa etkisi
Coğrava 1-2 Konu Amlaümll / Soru Bankay
— 138—
ÖRNEK SORU:
Enlemin sıcaklık üzerindeki etkisi dü-
şünüldüğünde, aşağıdaki ülkelerin han-
gişinde belirtilen yönden esen rüzgar-
'arın sıcaklığı düşüreceği İleri sürü-
(Yerşekillehnin etkisi dikkate alınmayacak)
A) Arjantin'de güneyden
B) İsveç Ye güneyden
C) Avustralya'da kuzeyden
D) Mısır'da güneyden
E) Şili'de kuzeyden
ÇÖZÜM:
Güney Yarımküre'de güneyden esen rüz-
garlar soğuk karakterlidir. Bu nedenle Gü-
ney Yanmkûre'de yer alan Arjantin 'de gü-
neyden esen rüzgarlar sıcaklığı düşürür.
YANIT: A
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi sıcaklığın yer-
yüzüne dağılışında Özel konumun etkili
olduğuna örnek değildir?
A) Dağların güney yamaçlarında tanm
ürünlerinin daha erken olgunlaşması
B) Aym enlemlerde karasal alanlarda
sıcaklık farklanmn daha fazla olması
C) Bafi Avrupa kryllanmn Kanada'nın doğu
kıyılarından daha sıcak olması
D) Kuzey yarımküre'de kuzey sektörlü
rüzgârların hava sıcaklığım düşürmesi
E) Denizden esen rüzgârların yazın serin.
letİcİ etki yapması
ÇÖZÜM:
Baki, karasalhk, Okyanus ak'ntllan ve kara
ve denizin farklı ısınma özellikleri sıcaklığın
dağılışındaki Özel konum faktörleridir.
Kuzey Yarımküre 'de kuzeyden esen rüz-
gârlar enlem etkisine bağlı olarak hava
sıcaklığım düşürür.
YANIT: D
Coğrafya 1-2 Konu Anlatjrnll I Soru Bankası
