İKLİM (İKLİMİN COĞRAFİ ÇEVREYE ETKİSj VE ATMOSFER)
Atmosferin katlan sıcaklığa göre sınıflandırılırsa; yerden ortalama 13 km
yüksekliğe kadar sıcaklık sürekli düşer, —50 "C'ye ulaşır. Bu kat tropos-
ferdir. Stratosferde sıcaklık fazla değişmez. 28 km'de ancak —45 'C'ye İner.
28 İle 80 km'ler arasında sıcaklık Önce 77 'C'ye kadar yükselir. Sonra tekrar
—33 "C'ye İner. Bu kata mezosfer denilir. Sonra gittikçe sıcaklaşan termos-
fer katl gelir. Termosferde sıcaklık geceye gündüze göre çok değişir. Ancak
burada moleküller tek tek sıcak Olmakla birlikte dokunarak hissedilebilen
bir sıcaklık değildir. Çünkü gazlar çok seyrekür (Şekil-3).
90
TERMQşFER
-33 •c
-45 •c
74.
— 120—
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi troposfer İçin-
de yükseldikçe sıcaklığın azalmasının
A) Atmosferin üha çok yerden yansıyan
ışınlarla ısınması
B) Yerçekiminin kutuplarda daha
C) Yüksek kesimlerde bitki örüsünün cüz
D) Troposferin kalınlığının Ekvator'da
daha fa" olrnay
E) Atmosferde zararlı Işınknn tınulmaşl
ÇöZüM:
Atmosferin daha çok yerden pnş4.•an Işın.
nedeniyle troposfer
yükseldikçe sıcaklık azalır.
YANIT: A
STRATOSFER
TROPOSFER
60 40 -40 -60-1
Şekil-3: Sıcaklığa göre atmosler
katlan
Fiziksel özelliklerine göre atmosferin katlan, dıştan içe doğru Eksosfer,
İyonosfer, Şemosfer, Stratosfer ve Troposfer şeklinde sınıflandırılır (Şeki14).
Eksosfer:
İyonosfer sınırından başlar. Teorik olarak bu katmanda gazlar çok seyrek
olarak bulunur. Hissedilebilen yoğunlukta atmosferden bahsedüornez. 10 bin
km'ye kadar uzanan atmosferin en üst ve en dış katmanıdır.
İyonosfer:
Zararlı Işınlan tutan bir katmandır. Yerden 80 - 90 km İle 250 - 300 km'ler
arasında yer alır. Seyrek gaz iyonlarından oluşmuştur.
EKSOSFER
IYCNOSFER
STRATOSFER
16
Şekil"': Fiziksel özelliklerine göre
atmosfer katlan
Coğratha 1-2 Konu Anlatımlı l' SOM Bankası
İKLİM (jKLjMjN COĞRAFİ ÇEVREYE ETKİSİ YE ATMOSFER)
E - km'ler de - km yüksekliğe kadar olan bu katrnanda ozon
tabakasının büyük ksmı yer alır. Bir oksjen bileşiği Olan Ozon(OJ, zararlı
Işınlardan. ultraviyole şlnlan tutarak hayatın devamını sağlayan önemli bir
M troposfer şu-unyla belirlenmiştk. 25 - 30 km'lere kadar uzanan bir
kamandır. Bu katta dikey hava hareketleri olmadığı için sıcaklık fazla de-
Atmosferin en alt katrnamdır.
Subuhan sadece bu katrnanda vardır.
Bu nedenle bulut, sis, yağış vb. meteorolojik olaylar sadece bu katman-
da g&üûr.
Kalınlığı: — fazladır (16 • 17 km).
çünkü: • yerçekimi daha az,
• hava hareketleri (ısınmaya bağlı olarak) etkindir.
— Kutuplarda İncedir (6 - 7 km).
çünkü: • yerçekimi daha fazla,
• alçalıcı hareketleri (soğumaya bağh Olarak) etkindir.
Sıcaklığı: Alt keşimler daM sıcaktır, yükseldikçe sıcaklık azalır. Çünkü
daha çok yerden yansıyan Işınlarla ısınır. Hava hareketlerine bağlı
Ohrak yatay Olarak da sıcaklık değişkendir.
Yoğunluğu fazla Olan katmandır.
İçeriği:
Her zaman bulunan, oranlan sabit olan gazlar:
Azot (N2): % 78
Oksgen (02): % 21
Asal gazlar: % 1
Her zarnan bulunan, değişen gazlar:
Karbondioksit ve sübutun
Her zarrw•ı bulunmayan gazlar:
Ozon ve tozlardır.
Coğrafr•a 1-2 Konu A"lafimh I Som Bankası
