İKLİM (HAVA NEMLİLTĞİ ve YAĞüş)
Buharlaşma
Buharlaşrna sıvıların hal değiştirerek gaz haline dönüşmesidir. Suyun
buharlaşması İle hava nem kazanır, havanın İçindeki mevcut su buharı mik-
tarı (mutlak nem) artar.
ş/ Bağıl nem oranı düşük Olduğu zaman nem açığı çok olduğundan
buharlaşma çok Olur. Bağıl nem oranı arttıkça buharlaşma azalır.
Buharlaşma şcakllktan da etkilenir. Sıcaklık bağıl nem oranını etkilediği
için buharlaşmayı da etkiler. Sıcaklık arttıkça buharlaşma artar.
Buharlaşma her yerde aynı miktarda gerçekleşmez. Buharlaşma, şu yü-
zeylnİn genişliği ve buharlaşrnanın tümünü karşılayabilecek kadar Su
bulunup bulunmamasıyla da İlgilidir, Örneğin, okyanuslarda, şu yüzeyi
geniş ve hacmi büyük Olduğu Çin, hava doyma noktasına ulaşıncaya
kadar buharlaşabilir. Ancak karalarda, su az Olduğu İçin, buharlaşma
hiçbir zaman hava doyma noktasına ulaşacak miktarda olamaz.
Yeterli şu Olduğu taktirde gerçekleşecek buharlaşmaya potansiyel
buharlaşma denir.
Kara içlerinde potansiyel buharlaşma İle gerçek buharlaşma arasındaki
fark çoktur. Bağıl nemin ve suyun çok az olduğu çöllerde bu fark daha
da çoktur.
Atmosferdeki Su Buharının (Mutlak Nem) Dağılışı
— Dikey Dağılış
Su buharının, yeryüzünden bir balonla yükseldikçe hızla azaldığı gözlenir.
Bu azalma öylesine hızlıdır ki, deniz yüzeyinde %100 kabul edilen su buharı
miktarı, 1000 m'de %33'e, 3000 %25'e, 5000 m'de %10'a düşer.
Troposferin sınınnda bu değer %1 olur. Stratosferde ise su buhan hemen
hemen yoktur. Bu nedenle bulut oluşumu troposfer sınman İçinde gerçek-
leşir. Yine aynı nedenle alçalıcı hava hareketleriyle ve fön rüzgarları He yük-
seklerden İnen hava hissedilir Ölçüde kuraktır. Atmosferdeki şu buharının
yansından fazlası 2500 m yüksekliğe kadar Olan kesimde toplanmıştır. Bu
nedenle 2500 m'yi aşan dağlar yağış getiren bulutların kara İçlerine girme-
Sine bir engel Oluşturur.
nc,cD
Û@fiİ2
Çünkü nemli hava kütleleri, yüksek dağlan aşarken Su buharı olarak
taşıdıkları yüklerini yağış olarak yamaçlara bırakmak zorunda kalırlar.
Coğrafya 1-2 Konu Anlatım,” I Soru Bankası
ÖRNEK SORU:
Aşağ1Mki grafikte 1 m3 havanm belirli
aklıklarda taşıyabileceği ,maksimum Su
buhar' miktarları gösterilmiştir.
0 S IS
Bağıl nem, belli bir sıcaklıkta imada mev-
cut su buharı miktarının, havanın o sıcak-
İlkt taşıyabileceği maksimum su buharı
miktarına oramdır. Buharlaşma miktarı,
sıcaklıkla doğru, bağıl nemle ters Oran.
Dl'dir. Aşağıdaki grafikte beş merkezin
sıcaklıktan ve havadaki mevcut su buhan
mjklamn gösterilmiştir.
su
Yukarıdaki bilgilere göre hangi merkez•
de buharlaşma miktarınm daha az 01•
İKLİM (HAVA NEMLİLİĞİ ve YAĞüş)
Coğrafi Dağılış
MutEk nemül coğrafi dağdışl sıcaklığın ve şu kaynaklarının kontrolündedir.
Buna göre. mülak nem
a. kutuplara
b. denizlerden kara İçlerine
Mğru azdır.
a. EWatOdda hava sıcaktır. Havanın su buhan taşıma kapasitesi (maksi-
nwm nem) yüksektir. Kutuplara doğru, enleme bağlı olarak, sıcaklık
azaldığından havanın nem taşıma kapasitesi de azalır.
thneğin, Ekvatdda 30 E'deki bir hava kütlesinin 1 m3'ü 30.66 gr şu buharı
taşıyabilirken. 800 enlemlerinde —10 •Cdekİ bir hava kütlesinin 1 m3'ü 2,38
y dma kapasitesine sahiptir.
b. Okyanuslarda aym enlemdeki kara *ine oranla mutlak nem daha
*ur. Bu durum. buharlaşacak şu miktarı İle ilgilidir. Okyanuslarda buhar-
laşma İle hava kütleleri bol minarda şu buharı kazanabilirken. kara
*rhde buharlaşacak yeteri mktarda şu yoktur. Bu durum yalnızca
ENatoraI Bölge karaları İçin geçerli değildir. Bu bölgede, yükselici hava
hareketleriyle gelen yağışlar buharlaşmaya yetecek miktardadır. Yağışlar
buharlaşmayla tekrar havaya kanşmakta ve mutlak nemin yüksek olmasını
— Bağıl Nemin Coğrafi Dağılışl
Bağd nem, mutlak nem ve sıcaklığa bağlı Olduğu İçin düzenli bir dağılış
maşl beklenir?
A) 1 92
ÇözüM:
04 95
Buharkşrna miktarı, sıcaklıkla doğru,
nemle ters orantılıdır. Bu nedenle sıcakhk
değerinin az ve bağıl nemin Olduğu
3 nolu merkezde buharlaşma mikünm
Mha az oknay beklenir.
Öncüldeki grafik incelendiğinde 10 'C y-
cakhktaki havanın doyma noktaymn 9,39
grlm3 Olduğu görülür. 10 'C sıcakhktaM
3 nolu merkezde havadaki mevcut su
buharı yaklaşık 9 grlrn3tür. Bunun sorum
*rak doyma noktasına yaklaşan 3 notl
merkezde buharlaşma miktarı daha az".
YANIT: C
Bağıl nem
oranınm
- ksek olduğu
Mgeler
Ekvatora Bölge
Denizlerin üzeri
KIYI bölgeleri
Orta enlemler
Sibirya ve
YB. alanları
Muson Bölgeleri
Bölgeleri
Bağıl nem
oranının
düşük olduğu
bölgeler
Dönenceler civa-
Tındaki çöller
Dönemi
Yıl boyunca
Yazm
Yıl boyunca
Dönemi
Yıl boyunca
Orta enlem çöl Yazın
ve bozkırları
Muson Bölgeleri Kışın
Nedeni
— Mutlak nem
miktarı fazla
— Sıcaklık düşük
— Sıcaklık düşük
— Deniz kaynaklı
Sıcaklık düşük_
Nedeni -
— Alçahct hava
hareketleri
- Yüksek sıcaklık
— Mutlak nem çok az
— Mutlak nem az
— Sıcaklık yüksek
— Kara kaynaklı
Tablo-I: Bağıl nemin yüksek ve düşük olduğu yerler VE Özellikleri
—176—
—177—
ÖRNEK SORU:
Orta enlem çöl ve bozkırlarında yazın %35
olan bağıl nem oranı kışın %75 civarında
Orta enlem çöl ve bozkırlarında bağıl
nem oranındaki bu değişim aşağıdaki.
'erden hangisiyle açıklanabilir?
A) Doğal bitki Örtüşüyle
B) Mutlak nem miktarındaki değişimle
C) Okyanuslardan galen hava kütleleriyle
D) Sıcaklık değişimiyle
E) Matematik konumla
ÇözüM;
Bağıl nem oranındaki zamana bağlı de-
ğiş/me, başka bir değişim neden olmak-
tadıl. Orta enlemlerde bu neden, sıcaklık
değişimidir. Sıcaklığın yazın yükselmesi
bağıl nem oranının düşmesine, kışın
düşmesi İse yükselmesine neden Olur.
YANIT: D
Coğrafya 7-2 Konu Arılafrm'l I Soru Bankası
