İKLİM (HAVA İVEîALİLjğİ ve YAGfŞ)
Bir hava kütlesi doğuş bölgesinden daha sıcak bir bölgeye giderse soğuk
bir hava kütlesi etkisi, daha soğuk bir bölgeye giderse sıcak bir kütle etkisi
Hava kütleleri doğduğu enlem ve coğrafi bölgeye göre sınıflandırılır, Buna
göre, hava kütleleri, polar (kutupsal), tropikal, ekvatoral şeklinde enleme
göre ya da muson hava kütlesi gibi coğrafi yere göre isimler alır.
Sınıflandırma sıcak ve soğuk şeklinde sıcaklığına göre, karasal ve denizel
şeklinde doğuş yerine göre detaylandırılabilir.
Cepheler
Farklı hava kütlelerini birbirinden ayıran sınıra cephe denir.
Cephe oluşumları daha çok orta enlemlerde görülür. Çünkü Orta enlemler
polar Ve tropikal gibi sıcaklık ve nem Özellikleri birbirinden çok farklı hava
kütlelerinin karşılaşma alanıdır.
Cepheleri belirginleştiren daha çok hava kütleleri arasındaki sıcaklık
farklılığıdır. Sıcaklık farklılığı kalmayınca cephe kaybolur.
Cepheler sıcak havanın soğuk hava üzerinde yükseldiği yerlerdir (ŞekM).
Yükselme yoğunlaşma
Bulutlar ve sağnak
Cephe
Soğuk hava
Sıcak hava
Şekil. 1: Cephenin oluşumu
ÖRNEK SORU:
L Arahkyz yağmur yağması
II. hmmn az olrnay
III. Yükseltici hava hareketlerinin etkili
IV. BuhMuIuk oranınm az oynaşı
Yukarıdaki meteorolojik olaylardan han.
gllerl alçak basıncın etkili olduğuna ka-
Bil ve III C)llvem
E) Illveıv
Alçak basınç alanlarında yükselici hava
hareketleri görüldüğünden yağ'şm Oluş-
beklenir.
ÖRNEK SORU:
YANIT:B
Sıcak ve soğuk karakterli hava kütle-
terinin karşılaşma alanlarında,
Sıcak hava
Yükselme yoğunlaşma
Bulutlar ve yağış
ğoğuk hava
l. alçak basınç,
II. alçalıcı hava.
III. yağış,
M şiddetli rüzgâr
meteorolojik olaylardan
görülmesi beklenir?
A)lvell
B)' velil
hangilerinin
qwvem
ŞekH•2: Cephenin oluşumu
Sıcak havanın cephe boyunca yükselmesi hava kütleleri İçinde soğumaya
Ve yoğunlaşmaya neden olur. Bu nedenle sıcak hava kütlesi İçinde
lar Oluşur ve yağış bırakır (Şekil-2).
Cepheler boyunca hava kütleleri dalgalanır. Bunun sonucunda baz şik-
lortlar (alçak basınç alanları) Oluşur. Bunlar orta enlemlerde batıdan
doğuya yer değiştirirler. Bunlara gezici siklonlar denir. Gezici Siklonlar
İçinde oluşan yükselme hareketleri de bol yağışa neden olur.
Coğrafya Konu Anla,'mh Seru Bankası
E) Illveıv
Sıcak soğuk hava karşı-
laştlğl alanlarda cephe oluşur. Cephe-
'erde oluşan alçak basınç onam yağışm
meydana gelmesini sağlar.
YANIT:B
İKLİM (HAVA NEMLjLjĞj YAĞIŞ)
3. Yağış
ve bulutlan oluşturan çok küçük su tanecikleri birleşerek ya da
*şerek ağırlaşınca düşerler. Atmosferden yeryüzüne su nakli şeklinde
Fçekleşen bu olaya yağış denir.
Yağış oluşturan tanecikler katı ya da sıvı olabilir. Yağışın oluşumu İçin
örcelikle yoğunlaşmış bir hava gerekir. sis ya da bulut olarak adlandırılan
soğuma sonucunda yoğunlaşmış hava daha da soğuyunca içinde su
tanecikleri Meşir ya da İrileşir böylece ağırlaşarak yere düşer.
0 'C nin üzerindeki yoğunlaşmalarda yağışlar, su tanecMerİ şeklinde 0 oc
'ün ahındaki sıcaklıklarda İse buz kristalleri şekünde gerçekleşir.
Yağış tipleri
L nin üzerindeki yağışlar
a. Çiy (Şebnem): Yere dokunan hava katmanlarının soğuyup yoğunlaş-
He oluşan. yerde küçük Su damlacıkları şeklinde beliren yağış
türüdür. sıcaklık farklarınm beürgİn Olduğu karasal İklim böl-
*rinde bahar mevsimlerinde şık ve yaygın olarak görülür.
b. Yağmur: Bulutların içindeki küçük su taneciklerinin ağırlaşmasıyla
oluşan yağış türüdür. Su damlalarmın büyüklüklerine göre nitelenir,
birirn zamanda birm alana düşen yağış miktarına göre isimlendirilir.
Örneğin, sağnak yağmurlar çok ani gerçekleşen iri taneli yağışlardır.
Güçlü yağmurlar 1 m2'ye 6 dakikada litre Su bırakır.
II. 0 'C nin altındaki yağışlar
a. Kırağı: Oluşumu çiye benzer. Günlük sıcaklık farkının çok Olduğu, ge-
celeri sıcaklığın 0 'C'nin altına düştüğü yerlerde ince buz kristalleri şek-
linde yerde oluşan yağışlardır. Daha çok orta enlemlerde, sonbahardan
kışa ya da kıştan ilkbahara geçiş dönemlerinde oluşur.
b. Kırç: Aşrı derecede soğumuş sisli ortamda sisi oluşturan su buharının
yere ve cisimlere çarparak buz kristalleri şeklinde oluşturduğu yağış
türüdür. Kırağıya göre, buz kristalleri daha kalın ve "r. Orta enlem-
terde kış aylarında ve kutup çevrelerinde görülür.
c. Kar: Buz kristalWİ şeklinde, yerden yüksekte gerçekleşen yağışlardır.
Ölçülmesi bıraktığı şu miktarına göre yapılır. Diğer yağışlardan farkı bir
örtü oluşturmasıdır. Ayhk sıcaklık ortalaması —4 "C olduğu zarnan kar ya-
ğ1şlU1 yerde Örtü Oh*ur.
KY Örtüsü çoğu yer İçin geçicidir. Ancak bütün yıl erini@yeh kalıcı (tok-
tağan) örtüşünün görüldüğü yerler vardır. Sıcaklığın bütün yıl 0 oc
nin altında olduğu yüksek kesimlerde ve kutup bölgelerinde toktağan
kar Örüsü görülür. Toktağan karın yükseltisi enleme ve bakıya göre
d. D91u: Çok güçlü dikey hava hareketlerinin Olduğu yerlerde hızla yükse-
len aşın soğumuş şu taneleri yükseklerde birden donarak buz tanele-
İne dönüşür. İrileşip ağırlaşan buz taneleri yere düşerek doluyu 01UştU-
rur. Genellikle orta enlernlerde havamn dik olduğu bahar ve yaz ayların-
da görülür. Kutuplarda, yükselici hava hareketlerinin olmaması, Ekva-
toral Bölge'nin de Sıcak olması dolu yağışını engeller.
— 180—
—181—
Uyan:
Yağış tipleri, sıcaklık hakkında bilgi verir.
Örneğin, "kış yağşlan kar şeklinde olan bir
İklim bölgesi" İfadesi, bu İklim bölgesinde
kış sıcaklıklarının 0 'C nin altında olduğu
bilgisini verir.
ÖRNEK SORU:
Mutlak nemin doyma noktasına eriştiği
bir yörede, aşağıdaki hava olaylarından
hangisinin oluştuğu keşin değildir?
A) Rüzgâr B) Kırağı
C) Çiy
D) Yağmur E) Dolu
ÇÖZÜM:
Mutlak nemin doyma noktasına eriştiği bir
yörede yağış Oluşur. Bu ortamda rüzgârm
oluştuğu keşin değildir.
YANIT; A
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi yağışın Oluştu-
ğu bir onamla İlgili olarak söylenemez?
A) Alçak basıncın etkili olması
B) Bağıl nemin yüksek olması
C) Bulutluluk orammn fazla Olması
D) Nem açığının fazla Olması
E) Yükselici hava hareketlerinin görülmesi
ÇÖZÜM:
Yağış onamında mutlak nem doyma nok-
tasına yakm Olduğu için, havanın nem açı-
ğ' azdır.
YANIT: D
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı Soru Bankası
