10.
II.
Tanrı gibi gökte Olmuş Türk Bilge Kağanı, bu zamanda
oturdum. Sözümü tamamıyla işit. Bilhassa küçük kardeş
yeğenim, oğlum, bütün soyum, milletim, güneydeki Şad-
pıt beyleri, kuzeydeki Tarkat, Buyruk beyleri, Otuz Tatar,
Dokuz Oğuz beyleri, milleti! Bu sözümü iyice işit, adama-
kıllı dinle: Doğuda gün doğusuna, güneyde gün ortasına,
batıda gün batısına, kuzeyde gece onasına kadar, onun
İçindeki millet hep bana tâbidir. Bunca milleti hep düzene
soktum. O şimdi kötü değildir. Türk kağanı Ötüken orma-
nında otursa İlde sıkıntı yoktur, Doğuda Şantung ovasına
kadar ordu sevk ettim, denize ulaşmama az kaldı. Gü-
neyde Dokuz Ersin'e kadar ordu sevk ettim, Tibet'e ulaş-
mama az kaldı, Batıda İnci nehrini geçerek Demir Kapı'ya
kadar ordu sevk ettim. Kuzeyde Yir Bayırku yerine kadar
ordu sevk ettim. Bunca yere kadar yürüttüm. Ötüken or-
manından daha İyisi hiç yokmuş, İl tutacak yer Ötüken
ormanı imiş.
Bu parça aşağıdakilerin hangisinden alınmış olabilir?
A)
B)
C)
D)
E)
Şu Destam'ndan
Kodeks Kumanikus 'tan
Divanü Lügati't Türk'ten
Orhun Yazıtları 'ndan
Irk Bitigöen
v/ ÖĞREN
Türkler tarih şahnesinde yer aldıklarından bu yana birçok
alfabe kullanmıştır. Türklere ait ilk eserler Göktürk alfa-
besi ile yazılmıştır. Orhun Anıtları bu alfabeyle kaleme
alınmıştır. Uygur Türkleri kendilerine özgü yeni bir alfabe
oluşturmuştur. Uygur alfabesiyle birçok eser yazılmış-
tır, Uygur alfabesinden sonra Türkler, eş zamanlı Olarak
Arap alfabesi ve Kiril alfabesini kullanmıştır. Türklerin
uzun yıllar boyunca geniş bir coğrafyada kullandıkları
alfabe Arap alfabesidir. Karahanlılar döneminde kulla-
nılmaya başlanan bu alfabe Türkiye'de 1928'de yapılan
"Harf İnkılabı"na kadar kullanılagelmiştir, Rusya'ya yakın
bölgelerde ise daha çok kiril alfabesi kullanılmıştır. Ülke-
mizde 1928den beri kullanılan Latin alfabesi ise şu anda
Türkler arasında en yaygın kullanılan alfabedir.
DİKKAT
Divanu Lugati't Türk
Türkçenin İlk sözlüğüdür. Kaşgarlı Mahmut tarafından
kaleme alınan (1072 — 1074) bu eser, Araplara Türkçe
Öğretmek amacıyla Arap harfleriyle yazılmıştır. Divanu
Lügati't-Türk yalnızca bir sözlük değil, Türkçenin zengin-
liğini işleyen folklorik bir kültür hazinesidir aynı zamanda.
"Ben bu kitabi hikmet, seci, atalar sözü, şiir, recez, nesir
gibi şeylerle süsleyerek hece harfleri şırasında tertip et-
tim." diyen Kaşgarlı Mahmut kitabı sekiz bölümden oluş-
turuyor. Türk kültürü hakkında geniş bilgiler barındıran
eser bir kültür hazinesidir. Ansiklopedi niteliğindedir. Söz-
lüğün sonunda Türklerin yaşadığı yerlerle ilgili bir haritaya
da yer verilmiştir,
Abbasi halifesi Ebü'I-Kasım Abdullah'a sunulmuştur.
Türkçenin Arapça kadar zengin ve köklü bir dil olduğu ka-
nıtlanmaya çalışılmıştır.
Kodeks Kumanikus
Karadeniz'in kuzeyinde yaşayan Kıpçak Türklerinin dilleri
hakkında bilgi veren bir eserdir. 14. yüzyılda derlenmiştir
ve iki bölümdür. Türkçe-l_atince kelime listelerini, Türkçe
- Almanca Lügatçeleri ve Türkçe metinleri sözlük parça-
larının içine alan halk ağzından derlenmiş bir sözlüktür.
• Vankulu Lügati (Mehmet bin Mustafa el -Vani), Leh-
çetül Lügat (Şeyhül İslam Esat Efendi), Lehçe—i Osmani
(Ahmet Vetik paşa), Lügat—i Naci (Muallim Naci), Kamus—'
Osmani (Mehmet Salahi), Kamus-' Türki (Şemseddin
Sami) Türk dilinin ilk sözlükleri arasında yer alır.
z
o
Aşağıdakilerden hangisi Türkçenin sözlükleri ara-
sında
A) Divanu Lugati't Türk
B) Kodeks Kumanikus
C) Kamus-' Türki
D) Mecalişü'n-Nefaiş
E) Lügat-ı Naci
27
